I
1.Πόνος είναι να εξωτερικεύεις την αγωνία σου μονάχα στο χαρτί χωρίς να σε σιμώνει,
να υπάρχει μάτι, αντί να σε δει, να σε ακούσει. Τρομάζω, δεν μπορώ σε άνθρωπο μπροσ-
τά να γυμνωθώ χαρούμενος; Πάντοτε οι προλήψεις και οι δισταγμοί του νου να μολέβουν
τη καρδιά!
2.Τους πεθαμένους που αγαπούμε, που μας μάθαν να ψαχουλεύουμε τον
εαυτό μας, που μας μάθαν ν’αγαπούμε, ν’αγωνιούμε, ας τους λησμονήσουμε για να μην
χάσουμε τον εαυτό μας, για να μη γίνουμε αθέλητα φερέφωνα. Είναι απλώς έμπνευση
όχι καθοδηγητές. Η ελευθερία του Nietzsche, η αγωνία του Καζαντζάκη, η επανάσταση
του Hegel, η τρυφεράδα της ποίησης, ο αξιακός μηδενισμός του Βούδα και του Schopenhauer είναι θροφή για το μυαλό που επιζητεί να γίνει πιο νόστιμη, πιο μεγάλη, πιο ευεργετική.Ο τελευταίος φιλόσοφος αναφωνεί: απαρνήσου τη φιλοσοφία. Άλλες τώρα είναι οι σύγχρονες ανάγκες,η κραυγή παραμένει βουβή,αθέατη,καν’την να φανεί,να θεαθεί κι ας
τρομάξουν. Ο μεγαλύτερος εχθρός σου θα είναι η αρέσκεια για την βόλεψη η οποία σε
χαυνώνει.
3. Δάσκαλε, ο έρωτας άπληστος, δύναμη ή αιχμαλωσία; ευτυχία ή λοξοδρομία; ο ανήφορος
ή ο κατήφορος της Κραυγής; συνήθεια, επανάπαυση, λιγόψυχη ανασφάλεια που γυρεύει
προστασία ή βαθύσκαμμα της ζωής, πάλεμα με την αντοχή σου; Χίμαιρα, Ελπίδα ή Βεβαιό-
τητα;
4. «φτωχός είναι αυτός που φοβάται τη φτώχεια». Αδύναμος εκείνος που φοβάται να εκθέσει
τις αδυναμίες του, πλούσιος αυτός που δε στρέφει αδιάφορα αλλού την προσοχή του αλλά
τις αντιμετωπίζει θαρραλέα.
5.Κάθε στιγμή μια αιωνιότητα. Η στιγμή που μόλις έφυγε δε θα ξανάρθει ποτέ. Δεν θα έχω τη δυνατότητα να την ξαναζήσω. Πέρασε, τέλειωσε. Να η νοηματική ουσία του Χρόνου.
6. Είμαστε ικανοποιημένοι με την μετριότητα μας επειδή δεν έχουμε αποκτήσει την πείρα
κάποιου καλύτερου πράγματος.
7. Ο εξαγιασμός της έμμισθης εργασίας υποκρύβει την αδυναμία της συλλογής των ψυχι-
κών και σωματικών δυνάμεων του ανθρώπου προς ένα συγκεκριμένο σκοπό. Η τελικότη-
τα και η χρεία τούτης της συνθήκης μεταρσιώνει τον εργαζόμενο.
8. Η εκφόβιση, προπαντός η δυσδιάκριτη, ξεκλειδώνει την πόρτα της ευπιστίας.
9. Τους δημοσιογράφους τους συμπονώ. Συχνά εξαναγκάζονται να υποκαθιστούν τους
πολιτικούς, όποτε εκείνοι υπολείπονται των περιστάσεων. Για τούτο άλλωστε αλληλο-
συμπαθιούνται.
10. Η αναγνώριση και η επιδοκιμασία της πρωτοτυπίας είναι η έναρξη μετάπλασης της δημιουργικότητας σε φαινόμενο και φενάκη. Καθετί το νέο είναι μία μεταστοιχείωση ενός παλαιότερου.
11. Το ιστορικό χρέος των Φυσικών είναι ν’απαλλάξουν διαπαντός την επιστήμη από το
ιδεώδες της ντετερμινιστικής αιτιοκρατίας.
12. Το να εισηγείσαι, υπερφίαλα, προσδιοριστικούς όρους και κατηγορήματα, επιτηδευόμενος την απουσία ύλης και συναρμογής ή συνεκτικότητας στα αόριστα υποκείμενα, δηλαδή σε απλές ιδέες που δεν δύνανται ποτέ να γνωσθούν αντικειμενικά,
είναι βέβαια από τη μια βάλσαμο και ανακούφιση για την ίδια τη νόηση , από την άλλη όμως
είναι δυσμενές και αναχαιτιστικό για τον τελικό σκοπό του ανθρώπινου νου μια και έτσι
επιβιβάζεται στο φάσμα του ονείρου ή της τέχνης, τόποι που βρίσκονται στα περίχωρα
της ευδαιμονίας.
13. ΤΡΟΜΕΡΟΣ ΕΠΑΦΟΣ
Η ερημιά σού φωνάζει: διψώ για σαματά
τα χείλη μιας γυναίκας ανελέητα σε ζητούν
μέσα στη ντροπαλοσύνη και
την αθωότητά τους
η έκρηξη ανατέλλει
για να βασιλέψει το μαντείο
σιχαίνομαι την αηδία μου,
σα να μ’αρέσει η απόσταση
αναθεματισμένη συμπόνια
πλαταίνεις το δισταγμό
οσμίζομαι να τολμώ, μια
αναμονή γνωστική που στο
πέρας της σκοτώνει τη γνώση
ώστε να πράξει.
η ιεραρχία
λανθάνει μόνο στην ανθρώπινη ψυχή
ανεβαίνει κατεβαίνει πάλλεται
σα χελιδονόψαρο
καμία κοινωνική ιεραρχία δεν αιωνίζει
14. Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ένας απρόσεχτος κωμωδός. Αφενός εξαίρει τις παρασιωπημένες δυνατότητές του, αφετέρου διαμαρτύρεται σαν να ήταν αμέτοχος,
για την κατάστασή του, με επακόλουθο να συναινεί σε όλα μηχανικά. Γιατι βέβαια
ούτε η κομπορρημοσύνη ούτε η διαμαρτυρία μπορούν να τον προσαρμόσουν στα
πράγματα παρά μονάχα η εμπιστοσύνη προς αυτά. Ο ηθικός όρος της δυνατότητας
για δράση είναι η εμπιστοσύνη. Ο χειρισμός τούτης ακριβώς της εμπιστοσύνης προ-
σανατολισμένης ως μέθοδο ψυχολογικού εξουσιασμού από το κράτος αποβαίνει
σε ένα από τα ισχυρότερα όπλα του.
15. Όποιος αμφιβάλλει έχει ανάγκη να πιστέψει. Όποιος γνωρίζει είναι βέβαιος. Μόνο
που κανένας δεν δύναται να γνωρίσει αν πρωτύτερα δεν αμφιβάλει, εφόσον δηλαδή
δεν συλλογιστεί.
16. Μόλις ο φόβος πάψει να κυριεύει τον άνθρωπο, εκκολάπτεται το πνεύμα του.
17. Το κράτος κατασταίνει τον άνθρωπο αενάως ανήλικο με το να τον διατηρεί
έμμονα κάτω από πολύμορφη και ασαφήνιστη για τον ίδιο εξάρτηση. Αξιόπιστα
εργαλεία του υποτελή έναντι της συνθήκης αυτής παραμένουν, η καλλιεργούσα
εχθρότητα και ανυποταγή που συνεγείρεται μες στη σιωπή, ωσαύτως και η προσω-
πική μάθηση, η οποία τις περισσότερες φορές διαλανθάνει της κυριαρχίας και της
επιβολής.
18. Αντικειμενικό είναι μονάχα ό, τι είναι αναγκαιότητα.
19. Σε μια εποχή παρατεταμένης ηρεμίας και νοσταλγικής παρακμής η αιφνίδια
αναγνώριση ενός άμοιαστου και ξεχωριστού ανθρώπου διεγείρει θαυμασμό και
εκτίμηση, σεβασμό και αγάπη.
20. Η ιστορία της φιλοσοφίας αναιρεί το φιλοσοφείν.
21. Οι μορφωμένοι άνθρωποι αδυνατούν να είναι ειλικρινείς. Κάθε έκφραση τους,
κάθε τους εκδήλωση, εσωτερική ή εξωτερική, είναι μία εξωραϊσμένη μάγια. Η μυ-
γιάγγιχτη ψευτοηθική τους είναι μόνο μία ραψωδία μπροστά στη φυσικότητα των
λιγογράμματων.
22. Οι αγάπες των φιλισταίων είναι διαλλείματα από την μιζέρια τους.
23. Όσο πιότερο τα πράγματα γνωρίζεις, τόσο πιο λίγο κακολογείς τους ανθρώπους.
24. Αν η πολιτεία ενδιαφερόταν στ’αλήθεια για την ευδαιμονία των πολιτών της,
τότε θα τους εθεωρούσε εξ υπαρχής ανελεύθερους.
25.Όποιος εναποθέτει τις ελπίδες του στις γυναίκες δεν θα μπορέσει ποτέ να τις αγαπήσει.
26. Λένε ότι εκείνος που έχασε την μνήμη του είναι τρελός. Ξεχνάνε όμως ότι η μνήμη
είναι ένας από τους εσωτερικούς προσδιορισμούς της σκέψης, καθώς και ότι αυτή προχωρεί
ακατάπαυστα προς την μακαριότητα της λήθης. Σε τούτη την ευλογητή επιρροή της φύσης του νου, δηλαδή της λησμονιάς, χρωστάει ο άνθρωπος την γένεση των αρχικών του γνώσεων
και αληθειών.
27. Ο όρος της δυνατότητας για αλήθεια είναι η πίστη και το θάρρος που η ίδια εμφυσά. Εδώ βέβαια η λέξη «πίστη» δεν πρέπει να εννοείται με τη θρησκευτική ή ψυχολογική της σημασία παρά μόνο με τη γνωσιολογική, όπως λόγου χάρη η δόξα.
28. Συλλογίσου για μια στάλα τι βρίσκεται απόλυτα στην εξουσία σου, ποια είναι η καθεαυτή, όχι η εμπειρική, ιδιοκτησία σου. Τώρα λοιπόν διαφωτίζεται εξολοκλήρου το νόημα του πλούτου. Αν φτωχός είναι εκείνος που φοβάται την φτώχεια, τότε πλούσιος είναι καθένας που καταφρονεί τον πλούτο.
29. Η μελαγχολία είναι η γλυκύτερη συντροφιά του στοχαστή.
30. Οι πολιτικοί δικαιολογούν την ύπαρξή τους μεταχειριζόμενοι τον εμπαιγμό ότι αγωνίζονται για την πρόοδο και την ευημερία του λαού, οι παπάδες και οι ηθικοί ευνουχιστές
σερβίρουν τον εαυτό τους ως το νόμιμο μεσίτη της σωτηρίας της ψυχής των πιστών, οι δημοσιογράφοι, οι δολεροί τούτοι μηχανορράφοι, ισχυρίζονται ότι ενσαρκώνουν την φωνή και την υπεράσπιση της κοινής γνώμης προόψει των εκλογών, οι έμποροι, οι απροκάλυπτοι
ξεγελαστές, η προπαιδεία της απάτης, θρέφουν και ευαρεστούν τα ελεεινά ένστικτα, την
ακαλαισθησία και την φιλαρέσκεια, που γρήγορα συνθλίβεται, των καταναλωτών. Όλο αυτό το ευτράπελο των καστών ονομάζεται στα σοβαρά «κοινωνικό γίγνεσθαι».
31. Υπάρχουν μερικά βιβλία που σε κάνουν σχεδόν να ντρέπεσαι για όλα αυτά που δεν έχεις
ζήσει. Οι συγγραφείς αυτοί έχουν το σπάνιο χάρισμα να υπομοχλεύουν το απαράμιλλο θέλγητρο του Πηγαιμού.
32. Η ικανότητα του νου ή της συνείδησης να πειθαρχεί μπροστά στο απροσδιόριστο ισούται με την a priori ικανότητα για γνώση.
33. Η γνώση ως παρηγοριά
Η παραδοχή της πρακτικής επιστήμης οφείλεται συνήθως στη χρεία, την φοβία ή την αρρώστια. Απεναντίας η αξία της θεωρητικής γνώσης βασίζεται στη δύναμη και την ευρωστία του λόγου.
34. Ο τυραννικός θαυμασμός της σεξουαλικότητας και η αναγωγή της σε κανονιστικό ή ρυθμιστικό ελατήριο της κοινωνικής συμπεριφοράς διαψεύδει και αναθεματίζει το ίδιο το
γενετήσιο ένστικτο.
35. Ιδιότητα και αξίωμα
Κάθε επάγγελμα υποδηλώνει και έναν αυτοχαρακτηρισμό. Η a priori ευθύνη του επαγγελματία υποθάλπει την επίκριση της κοινωνίας προς την αγαλλιούσα και ηδονική παιδικότητα του ερασιτέχνη.
36. Είμαστε ικανοί ν’ αγαπάμε μονάχα τον εαυτό μας, τον άλλον μόνο να τον νοιαζόμαστε, να του δείχνουμε ενδιαφέρον. Και τούτο γιατι ο εσωτερικός παρατηρητής μας, η a priori προ-
χωρούσα διενέργεια του Εγώ προς το Εγώ, η οποία τείνει στον απόλυτο εαυτό, έχει ως κεντρικό αντικείμενο μονάχα τον εαυτό, κανέναν άλλο. Έτσι το λαϊκό απόφθεγμα: μπορείς ν’ αγαπήσεις κάποιον αν πρώτα αγαπάς τον εαυτό σου, πρέπει εντιμότερα να μετονομαστεί στο:
μπορείς ν’ αγαπήσεις τον εαυτό σου αν πρώτα τον γνωρίσεις.
37. Κάθε εκδηλωνόμενη τρέλα είναι μια άμυνα του ανθρώπου, εσωτερική και πανίσχυρη, που αποσκοπεί στην εύρεση του καταλληλότερου και ασφαλέστερου τρόπου να επιβιώνει.
38. Η ακατάλυτη μέσα στους χρόνους σαγηνευτική επήρεια του έρωτα φέρνει στο φως μία
από τις ευεργετικότερες λειτουργίες της αυταπάτης που σαν δημιουργούσα δύναμη της φύσης αιχμαλωτίζει και ταυτόχρονα υπηρετεί τον άνθρωπο.
39. Η παλαιότερη μορφή εξουσίας που πηγάζει από τον ανατολικό κόσμο ήταν απαρχής αρμολογημένη με δυναμικά και στέρεα θεμέλια καθολικής οργανωτικότητας. Αυτή τώρα
προσφέρει το υποδειγματικό μοντέλο αρχών για την τελεύτεια ισχυροποίηση και την οριστική θέσπιση μιας εξουσίας, κακέκτυπης και εμπαικτικής, τάχα ουμανιστικής και
πολιτισμένης, που μοναδικό της προσόν είναι να σφετερίζεται και να μηχανεύεται το
καθετί ώστε να συντηρηθεί, φρικιώντας ωστόσο πριν από το είδωλό της.
40. Η πολιτική ζωή έχει μέλλον μόνο εάν απο-ιδεολογικοποιείται συνεχώς το πολιτικό ον,
μόνο εάν τα σαθρά κόμματα της διαιώνισης της παρακμής τείνουν προς εξαύλωση.
41. Η θεμελιώδης διπολική αρχή νου και σώματος παράγει όλες τις κατά φαντασίαν
συγκρουσιακές ή αντιθετικές έννοιες που χάρη στη μακρόχρονη συνήθεια χρήσης τους
απέκτησαν γενική ευπιστία και αληθοφάνεια, όπως εκείνες του άνδρα και της γυναίκας,
της ύλης και του πνεύματος, της λογικής και της τρέλας, της εξουσίας και της ελευθερίας,
της αλήθειας και της απάτης.
42. Δύο νόθες γεμάτες γοητεία και μυστήριο λέξεις πιπίλισαν στις αρχές οι ποιητές και οι
φιλόσοφοι. Ψυχή και πνεύμα. Και από τότε η ανθρώπινη νόηση και προβληματική
στροβιλίζεται στα αειτάραχα κύματα ενός ασύντελου ωκεανού, σαν αμπαριασμένο κουπί.
43. Όσο γιγάντια και αν προβάλλει η σκιά, παραμένει πάντοτε σκιά.
44. Εκείνο που επιτηδευμένα ονομάζεται « γεγονότα της ψυχής» δεν είναι τίποτε άλλο
παρα η αντίληψη του ανθρώπου για τον χρόνο και τις μεταβολές του. Το υπόστρωμα της
έννοιας του χρόνου στο πεδίο της εμπειρίας έγκειται στην αφοσιότητα.
45. Τα θαύματα της φύσης, δηλαδή φαινόμενα παράξενα, που μπορεί όμως κανείς να πιστέψει, ενθαρρύνουν τον άνθρωπο στην έρευνα εφόσον αυτός τα θεωρεί φυσικά, ενώ
τα πραγματικά θαύματα τον αποθαρρύνουν. Τούτο συμβαίνει επειδή τα πρώτα δέχονται
να χρησιμοποιηθούν ως ερέθισμα στο λογικό ˙ φέρουν την ελπίδα για την ανακάλυψη καινούργιων νόμων στη φύση ˙ ενώ τα δεύτερα προκαλούν δυσπιστία στους ήδη γνωστούς νόμους.
46. Ο άνθρωπος οφείλει να εκλέξει μια επιστήμη κριτική, δηλαδή μια γνώση η οποία μολονότι λειτουργεί ως αρκτικό δόγμα, τείνει ωστόσο ολοένα προς την αυτοεπέκτασή της,
την ανέλιξή της, όχι μια θεωρία δογματική με το ντύμα της μεθοδολογίας σαν την ψυχολογία
,η οποία είναι ήδη από τα πριν ορισμένη και περαιωμένη.
47. Η κορυφαία αρετή και η λαμπροφόρα όψη ενός πολεμιστή κείνται στο σπάνιο και εύρυθμο συνταίριασμα ανταρτικού ενστίκτου και καλλιτεχνικής ιδιοσυγκρασίας.
48. Οι στερεοτυπίες και οι προκαταλήψεις είναι πέρα για πέρα ασύμφωνες με την ηθική στάση.
49. Οι δύο δεσπόζουσες πεποιθήσεις για την προσαρμογή του ατόμου στο σημερινό σύστημα
κοινωνικής οργάνωσης είναι είτε η καθιερωτική υποταγή στη νόρμα των οικονομικών παραγόντων είτε η εξευτελιστική ασύνειδη αφομοίωση μιας συμπεριφοράς που αποκλειστικό της δρόμο έχει την εθελούσια αποφυγή όλων των πραγμάτων που εμπνέουν ζωή. Μια τέτοια
κοινωνία όμως αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στη θανατερή απελπισία και την ηθική ερήμωση.
50. Ένας καλός ύπνος προαπαιτεί μια εξαντλημένη ενεργητικότητα.
Μερικές στιγμές λαγαρότητας μετά από παρατεταμένη ραθυμία. Εδώ η σπιρτάδα του νου
ξεδιαλύνει μες στην ομίχλη συναισθανόμενη τον χρόνο και μετέρχεται τούτες τις ελλάμψεις
ενστικτωδώς, καρπερά.
51. Η αληθινή αγάπη μπορεί να υπάρξει μονάχα εκτός οικογένειας. Στην οικογένεια βασιλεύει η ιεραρχία, η αποσιώπηση, η αίσθηση κυριαρχίας, στην αγάπη η ισότητα, η απάλυνση και η ελάττωση του κακού εγωισμού, η εργασία της μοναδικότητας. Η αληθινή αγάπη για τον εαυτό σου μόνο μπορεί να σε αποδιώξει από την θλιβερή θέση του να παραμονεύεις πάντοτε το στραβοπάτημα του άλλου.
52. Οικογένεια, το σχολείο της υποτέλειας. Την πρώτη μας φυλακή την συναντούμε στα παιδικάτα. Εκεί διδασκόμαστε πώς να εκπληρούμε τις «υποχρεώσεις μας».
53. Υπάρχουν δύο ειδών θρησκείες. Η πρώτη σου υπόσχεται τη θεραπεία στον άλλο κόσμο, η δεύτερη σε θεραπεύει σε τούτον τον κόσμο.
54. Γεννιόμαστε μηδενικά, μέσα σε μια ήδη διαμορφωμένη και θεσπισμένη κοινωνία οπού μας ανατίθεται ένας ηθικά προκαθορισμένος ρόλος από την ηγεσία της οικογένειας. Τον πρώτο χρόνο της ανηλικότητάς μας απουσιάζει παντελώς η συνείδηση του Εγώ ή τουλάχιστον μόλις τότε αρχίζει να μπαίνει σε ροή η κίνησή της. Το καθεστώς της οικογένειας προσπαθεί απαρχής να κατευθύνει το «ανυπεράσπιστο» πλάσμα σ’ ό,τι ικανοποιεί την ματαιοδοξία της. Η φωνή του Εγώ αντηχεί μονάχα στο πρώτο Όχι. Η φύση του ενστίκτου εκφράζει τον προορισμό της για πρώτη φορά. Έμβλημά της είναι: η ανυποταγή. Τότε αρχίζει το βλέμμα του παιδιού να ατενίζει πέρα από τα κάγκελα της οικογενειακής γαλήνης. Σε τούτο τον ανελέητο εσωτερικό αγώνα αντίκειται η πολυφημισμένη αγάπη και φροντίδα των γονέων. Πίσω από όλες αυτές τις φαινομενικότητες
κυριαρχεί η θέληση της επιβολής στον αδύναμο, ο κάθε ένας καραδοκεί εχέμυθα στη γωνία.
55. Χριστιανικός Σοσιαλισμός .Κάποτε ένας συγγραφέας είπε: «καλύτερα να πιστεύεις στο τίποτα παρα να μην πιστεύεις σε τίποτε». Του απαντώ: Καλύτερα να πιστεύεις σ’ ένα τίποτα του Εγώ, παρα σ’ ένα τίποτα του Εμείς.
56. Εμείς οι σύγχρονοι στοχαστές χρειαζόμαστε μια αποηθικοποίηση, μια αποδόμηση της έννοιας της οικογένειας. Κι’ αυτό γιατί σε κάθε μας έκφραση, σε κάθε μας πράξη, σε κάθε μας αδυναμία φωλιάζει το σκιάχτρο της οικογένειας. Χρέος μας λοιπόν να σπρώξουμε στο γκρεμό της αναγέννησης τούτο το έσχατο θεμέλιο της τωρινής παραφουσκωμένης «ευημερίας».
57. Ο άνδρας αγαπάει, κατόπιν αγαπιέται. Η γυναίκα αγαπιέται, και έπειτα αγαπάει.
58. Η παρακμή του ανθρώπου εκδηλώνεται μέσα από την βαθιά του επιθυμία να εξακολουθεί να ζει. Η ακατάλυτη ανάγκη για αθανασία είναι ο αντεστραμμένος θάνατός μας.
59. Σε τούτη την εποχή της θρησκευόμενης πίστης, της ανάπηρης και ανούσιας εθελοτυφλίας, της αβέλτερης νοσταλγίας, της απρόσωπης αυτοβεβαίωσης, ένα μόνο μένει: να πιστέψουμε, να πιστέψουμε στ’ αλήθεια. Αυτό το νόημα έχει η ελπίδα της Πανδώρας στον ελληνικό μύθο.
60. Κάθε φορά που οι έλληνες διαμαρτύρονται για όλα αυτά που τους «απειλούν» ξεμασκαρεύουν την άδεια από δικαιοσύνη καρδιά τους.
61. Η πιο γλυκειά, έλεγε ο Σίλερ, αυταπάτη είναι ο έρωτας. Όταν είσαι ερωτευμένος έχεις την ανυψωτική έξαρση ή ψευδαίσθηση ότι όλοι οι νόμοι, θετοί ή φυσικοί, καταλύονται, ότι ένα συν ένα κάνουν…ένα.
62. Το σπίτι που κατοικούμε, το σπίτι των συνηθειών, το σπίτι της απομόνωσης, ο τόπος της δικής μας λήθης, ο καθρέφτης δίχως το είδωλό μας, η εξαύλωσή μας.
63. Εγώ αγαπώ. Εσύ πιστεύεις στην αγάπη.
64. Η μοναξιά και σε τραχύνει και σε μαλθακώνει.
65. Οικογένεια. Το πρώτο σχολείο. Το σχολείο της ειρκτής.
66. Η καταξίωση της εργασίας. Η εργασία δεν είναι κάτι το φυσικό, απλά υπακούει στις εντολές της φύσης. Τούτες οι εντολές ενθαρρύνουν την ανεξαρτησία του ανθρώπου μα δεν συνιστούν νομοτέλεια ή τελικότητα. Ύπαρξη χωρίς δουλειά δύναται μιας και είναι φυσική ζωικότητα. Απεναντίας, η ζωή δίχως εργασία συνοδοιπορεί με την άπαυτη μελαγχολία.
67. Πρέπει να μάθουμε να κάνουμε καλή συντροφιά με τον εαυτό μας. Ολάκερη η δυναμικότητα της μελαγχολίας και της νοσταλγίας ερείδεται σε τούτη ακριβώς τη διχοστασία της εσωτερικότητάς μας.
68. Πολιτικό Ιδεολόγιο.
Η σοσιαλιστική θεωρία έχει το σιγαλά ακλόνητο πλεονέκτημα ότι είναι ικανή στο να εμπνέει, να ενθουσιάζει την αναζητήτρια ψυχή μας. Όμως το να αφοσιώνεσαι ολόκαρδα σε μια φανταστική ανεκπλήρωτη ιδέα δεν μπορεί ποτέ να συντρέξει την ατραπό της δικής μας ιδέας, την πορεία του δικού μας εγώ. Εκεί οπού τελειώνει το βασίλειο των ιδεών, ανακαλύπτεις το συνεχές ξεγέλασμα της ζωής.
69. Η σαγήνη της μουσικής μάς συνεγείρει ένθεα. Τανιόμαστε μέσα της σα να συμμετέχουμε
σ’ ένα ακαταμάχητο πνευματικό χόρεμα. Η έξαρση του χορού και του τραγουδιού μάς σιμώνει στον έρωτα. Μόλις όμως αποπέσει το πέπλο τούτων των λιγόστιγμων συναισθημάτων,…
70. Εγώ πιστεύω στις λέξεις, όχι στα λόγια.
71. Ο σύγχρονος θεός, το κράτος, έχει το ίδιο ανάγκη, όπως ο παλιός θεός, από έναν «σατανά». Επικαλείται τους ενδεχόμενους κινδύνους από την χώρα των δαιμόνων, ώστε να μανιπουλάρει την παραχωρημένη ελευθερία των υπηκόων του. Τούτη η προβολή κινδύνου μετατρέπει τον σύγχρονο θεό σε απόλυτο κυρίαρχο. Έτσι οι παντοδύναμοι πολιτικά κληρικοί του παλιού κόσμου οι οποίοι δέσμευαν την πνευματική ελευθερία όλων, τώρα μετουσιώνονται σε σεβάσμιους εκπροσώπους του έθνους και «προστατεύουν» την απνευμάτιστη ζωή των αδαών.
72. Η τυφλοσύνη δεν ζητάει ορατότητα. Της αρκεί η παραμυθία.
73. Η έννοια της ελευθερίας συναρμόζεται από τρεις εξελικτικούς γνώμονες: ο πρώτος συντάσσει την ελευθερία με την πρόθεση «από», ο δεύτερος με την πρόθεση «για», ο τρίτος με την πρόθεση «με». Η «ελευθερία από» εκφράζει την πρώτη αυτοανακάλυψη, η «ελευθερία για» δηλώνει την ετερογνωσία ή την κριτική δύναμη και η «ελευθερία με» σημαίνει την αυτογνωσία ή την ενσαρκωμένη μοναδικότητα.
74. Η αγάπη του άνδρα είναι πάντοτε προσωποποιημένη, ενώ η αγάπη της γυναίκας πάντοτε ιδεατή. Ο Goethe, λέγοντας στον Eckermann ότι οι γυναίκες αγαπούν το μυαλό του άνδρα ενώ οι άνδρες την ομορφιά της γυναίκας, άγγιξε μια αθάνατη αλήθεια.
75. Αυτή η ανθρώπινη γενιά, αυτή η περίοδος μέσα στο χρόνο, είναι απλά μια ασημαντότητα, μια εκμηδένιση της πορείας της ιστορίας, ένας μεσαίωνας, ασύγκριτα θλιβερότερος από τον κλασικό, τον οποίο θα οικτίρουν οι κατοπινοί.
76. Οι έλληνες παραμένουν πάντοτε φιλισταίοι. Αγαπούν την μερική ικανοποίησή τους, την λίγη ευτυχία τους, το κατιτί μυαλό τους. Αποκρούουν οτιδήποτε απειλεί να ξεμπροστιάσει τούτες τις ιδιωτικές βεβαιότητές τους μιας και είναι ο κατεξοχήν λαός, μαζί με τους ιταλούς, που αρέσκεται στην κοινή γνώμη και την μόδα. Ο τελευταίος Έλληνας φιλόσοφος έγραφε: «οι άνθρωποι στην Ελλάδα είναι ακόμα ολότελα απροετοίμαστοι ν’ ακούσουνε μια ιδέα και να ταραχτούν. Είναι μικροί, εμποράκοι, δασκαλάκοι, άναντροι».
77. Το καταναγκαστικό στην εργασία πρέπει να τίθεται in sich, όχι ausser sich.
78. Ο προφορικός λόγος για να αρέσει χρειάζεται πνεύμα. Ο γραπτός λόγος για να είναι συνεπής απαιτεί σκόπιμη λογικότητα. Στην ανθρώπινη λαλιά κατοικεί το απεριόριστο, η παραμυθία, το ψεύδος, η πανουργία, η θυμοσοφία, στη γραφολογία αντίθετα αναπτύσσεται η ικανότητα της οργανωτικής τάξης, το ένστικτο της ευθύνης, η αναγκαία κανονικότητα με πρόθεση όχι την εμμένεια αλλά την διαδοχή, η έννοια, μολονότι καθείς συγγράφει στη μοναξιά, της συλλογικότητας.
79. Άρχισα να καταλαβαίνω τι σημαίνει Ελλάδα(εννοώ βέβαια την Ελλάδα που θαυμάζει ολάκερος ο μορφωμένος κόσμος), μόλις φυλλομέτρησα τα έργα του Friedrich Nietzsche.
80. Διαβάζω για να διαβάζω, δηλαδή διαβάζω χωρίς την καθ’ ύλην πρόθεση ν’ αποκτήσω γνώση, παρά γυμνάζω το νου μου.
81. Ο χριστιανός ζει με την ελπίδα της σωτηρίας της ψυχής του, ο καπιταλιστής με την ελπίδα του πλουτισμού του. Εδώ κείται ο λόγος της τόσο πετυχημένης σύμπραξης των δύο ελπίδων, της «θεωρητικής» με την «πρακτική». Η ξεδιάντροπη απαίτηση του χριστιανού ως ένα αίτημα οφειλής της θεότητας συναντιέται με την απαξιακή αδηφαγία του καπιταλιστή.
82. Μονάχα η κίνηση και η μετατροπία της νόησης, όχι το μηρύκασμα παραπειστικών διδαχών, αξίζει το σεβασμό μας.
83. Η «προσευχή» των Ελλήνων ήταν υπερήφανη. Εκείνοι ύψωναν απλά τα χέρια τους, σαν να παίνευαν, σα να ευλογούσαν την φύση. Απεναντίας εμείς οι πολιτισμένοι και σύγχρονοι χριστιανοί της Ευρώπης επιζητούμε την εύνοια και την λυτρωτική παρέμβαση ενός αδιάφορου Θεού, κολακεύοντας τον, μέσω της αυταπάρνησής μας, αποδεικνύοντας έτσι ότι το συναίσθημα της θρησκείας που κατέχουμε συγκρινόμενο με εκείνο των Ελλήνων, είναι μια καρικατούρα θρησκευτικότητας, ανάξια λόγου. Ο σεβασμός του υψηλού στην παράκληση των Ελλήνων γίνεται στην προσευχή μας φόβος ή μεταμφιεσμένη ενοχή.
84. Η αλήθεια της υποκειμενικότητας αποβαίνει γελοία, η αξίωση της αντικειμενικότητας για εγκυρότητα ομολογεί την τέλεια ασιγουριά της ματαιοδοξίας, ματαιοδοξία ωστόσο ολότελα απαραίτητη και σύμφυτη στη λογική ικανότητά μας.
85. Η περιβόητη έμπνευση δεν είναι τίποτε άλλο από την αθέλητη στιγμιαία διαύγεια και σχηματοποίηση υποκειμενικών ιδεών που μόλις εξύπνησαν ύστερα από μακρό χρόνο στο απροσδιόριστο υπόστρωμα της νόησής μας.
86. Η θαυμαστή ιστορία των ανθρώπων
Οι έμποροι βασίζονται στην ακαλαισθησία των μαζών, οι πολιτικοί πλανεύουν και πείθουν τους αθεράπευτα αφελείς και οι πνευματικοί άνδρες θωπεύουν καθησυχαστικά τα κεφάλια των παιδιών.
87. Η εξελισσόμενη κυριαρχία της τεχνολογίας αντικαθρεφτίζει το πόσο λίγο είμαστε ικανοί να πρωτοτυπούμε, να επινοούμε, να δημιουργούμε. Τρανό παράδειγμα τούτης της σχέσης είναι η τέχνη, όπου ο θεμελιώδης μηχανισμός της τεχνολογίας δομεί την ίδια την αυτοαναίρεσή της. Η αλλοίωση εντούτοις της επικοινωνίας δεν δικαιολογεί την απάρνηση της τεχνικής.
88. Οι πιο ανυπόφοροι και μοχθηροί άνθρωποι είναι αυτοί που ισχυρίζονται παταγωδώς πως η μόνη πραγματικότητα της ζωής είναι η τέχνη της επιβίωσης και το εμπόριο του χρήματος.
89. Όλη η αυθεντία και όλο το κύρος των τεχνών και των θρησκειών εδράζεται επάνω στην ψυχοσύσταση της γυναίκας.
90. Οι θεωρητικοί της ψυχής.
Οι ορθολογιστές ψυχολόγοι, αυτοί που αποφαίνονται για το καθετί με λογικοποιημένους ψυχολογικούς όρους, αυτοί οι κρυφοπολέμιοι της φυσικής νομοτέλειας που ανθρωπομορφούν το όλον, έχουν στο πλάι τους, πάντοτε πρόθυμα, αρίφνητα αφτιά.
91. Ιχθύς. Το σύμβολο του πρώτου ανθρώπου. Τούτο λοιπόν μεταπλάστηκε σε θεϊκό γνώρισμα.
92. Μες στην οικογένεια είμαστε απλώς τα υποχείρια των γονέων, μες στον εξαλλοτριωτικό καταναγκασμό της παιδευτικής κυοφορούμε ένα ακόμη πιόνι, μες στην εργασία της χειραγώγησης από το κράτος, την εργασία που συνίσταται διεαυτήν ως μέσο, ποτέ ως σκοπός, δεν είμαστε τίποτε άλλο πέρα από μηχανές κ.ο.κ. Το παράδοξο εντούτοις σ’ αυτή τη βαθμιαία κίνηση των αφαιρετικών ρόλων είναι ότι τούτη ζωτικοποιεί τη δυνατότητά μας για συναρμογή της εαυτότητας
93. Η υπόθεση του Θεού.
Ο νομιναλιστής Max Stirner διείδε πράγματι την ουσία στην αντικειμενική έννοια του Θεού. Ένας καθαρός εγωιστής, ένα αυτοϊκανοποιούμενο ον που νοιάζεται μονάχα για τον εαυτό του˙ να τι θέλγει τα παλιά δεσμευτικά ελατήρια του πνεύματός μας.
94. Η νοσταλγία είναι η αρετή του πεσιμισμού.
95. Οι πιστοί συγχέουν πάντοτε το αντικείμενο της πίστης τους με την υποστασιακότητα του υπεραισθητού.
96. Η δικαιοσύνη αξιοί καθολική νομιμότητα, ενώ η φιλία συσταίνει προσωπική ύπαρξη. Η πρώτη μοιάζει με το εκδικητικό μένος των επαναστατών, η δεύτερη με το αλύγιστο πείσμα των εξεγερμένων.
97. Η φύση καθορίζει την αναγκαιότητα, η λογική καθορίζεται από την συμπτωματικότητα.
98. Χειραγώγηση ονομάζεται το πνευματικό δηλητήριο που αποστέλλουν ως δώρο οι επαγγελματίες πραιπόζιτοι προς τους μελλοντικούς επαγγελματίες.
99. Νομική. Οι θεμέλιοι κανόνες της Νομικής βρίθουν από προκαταλήψεις και έθη αιώνων. Στους πρωτόθετους εκείνους κώδικες δεισιδαιμονίας και προστασίας εμφωλεύει η απαρχή διάπλασης χαρακτήρα του φιλισταίου.
100. Η πίστη στο θαύμα έγκειται είτε στην άγνοια είτε στον παρασυρμό του Λόγου. Όσο εντονότερα επιζητεί ο αναστοχασμός μας την εξήγηση των πρωταρχικών αιτιών τόσο πληθαίνουν τα ξεγελάσματα, τα φαντάσματα, τόσο αυξάνει η ανάγκη ενός αποκαμωμένου νου ν’ απαντήσει την μονιμότητα και σταθερότητά του.
101. Μονάχα όσοι νιώσουν στο βάθος της συνείδησής τους την κενότητα της ατομικής τους ύπαρξης, είναι ικανοί να δημιουργήσουν, να γίνουν πρόσωπο.
102. Οι φιλόσοφοι έχουν πια πεθάνει. Τα είδωλα στέκουν άσειστα στην κορυφή. Ο ενθουσιασμός των συμβόλων απο-ουσιοποιεί την ζωή. Η ελπίδα μάς κατατρέχει ακατάπαυστα, τούτη η θανατερή παρηγοριά των παρηγοριών.
103. Το καθήκον προσιδιάζει στην ετερογενή βούληση, το χρέος, μέσω της απόφασης, στη μετουσιωμένη βούληση.
104. Οι έννοιες πλαταίνουν τη συλλογιστική διάνοια όταν αυτές μερίζονται σε περισσότερες από μία (την μητρική) γλώσσες.
105. Οι θεϊστές δεν μπορούν να ανεχτούν την αδιάσπαστη νομοτέλεια της φύσης.
106. Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την φύση ή η φύση τον άνθρωπο;
107. Είναι θλιβερό για την καθεαυτήν και διεαυτήν ηθικότητα ν’ απαιτείται ως αναγκαίος όρος της η αποδοχή της ύπαρξης και πραγματικότητας ενός Θεού. Αναγκαίος όρος της ηθικότητας είναι η έννοια ή το συναίσθημα του χρέους, το οποίο προσδιορίζεται από εμάς τους ίδιους. Η σχέση της υπόθεσης του Θεού με την ηθικότητα είναι μονάχα εξωτερική, επίπλαστη.
108. Ελευθερία είναι να δίνεις σκοπό στα πράγματα. Η θετική έννοια της ελευθερίας δεν είναι η απαλλαγή από τα αντικείμενα παρά η απαλλαγή από την καθοριστική έννοια της απαλλαγής.
109. Τον θεωρητικό και πρακτικό έλλογο προορισμό μας μόνο η φιλοσοφία τον αναλύει και τον κρίνει ενθαρρυντικά. Απεναντίας οι άλλες επιστήμες, οικονομία, νομοθεσία, ψυχολογία, θεολογία, κοινωνιολογία κτλ. γενικεύουν, χάριν της επέκτασής τους, το ιδιωτικό τους αντικείμενο και αποθαρρύνουν τη νόηση μας.
110. Παρόλα αυτά ο Kant είχε δίκιο. Όσο κι αν τεντώνεις τον Λόγο σου, η επίφαση πάντοτε καιροσκοπεί.
111. Όταν αντικρύζω έναν άνθρωπο που τραγουδάει, μορφώνεται εντός μου η παράσταση ενός παιδιού που κάνει έρωτα, μιας εκδηλωνόμενης αψιθυμίας. Τούτο το παιδί λοιπόν τραγουδά υπέροχα, όχι επειδή η φωνή του ηχεί θεϊκά στ’ αυτιά μας παρά γιατί έχουν αποπέσει πια όλες οι φοβίες του για την έκθεση, γιατί το κινεί η ακαταμάχητη ορμή του θάρρους.
112. Το ότι οι άνθρωποι κάποτε εφεύραν ως αποκλειστικό μέσο συναλλαγής και ανταλλαγής στο πλαίσιο της κοινωνικής τους ζωής, το χρήμα, καταδεικνύει το πόσο λίγο ανήκει στις φυσικές μας καταβολές η ικανότητα της ειλικρίνειας προς τους άλλους.
113.Ιδεώδη. Ιδανικά. Η δουλοσύνη της εσωτερικότητάς μας. Η καθαυτό απόδειξη της άφελης μίμησης, μιας προσωπικής παραδοχής της οκνηρίας μας που αρέσκεται να βάζει το πανωφόρι του ανεκπλήρωτου, το σύμβολο του γαλάζιου λουλουδιού.
114. Η καλαισθητική μας κρίση θέλγεται από τον τρόπο ομιλίας, από το ύφος μίας γυναίκας. Αντίθετα στον άνδρα, η καλαισθητική κρίση αξιολογεί και αποτιμά το περιεχόμενο, την ύλη των λεγομένων του, χωρίς όμως ουδέποτε να θεμελιώνονται τούτα σε μία έννοια, καθώς συγκροτούν μόνο μια αισθητική αρέσκεια ή απαρέσκεια, μια υποκειμενική συμπάθεια ή αντιπάθεια.
115. Μόλις είχε τυπωθεί το βιβλίο. Τώρα λοιπόν συνέτεινε ευνοϊκά στη συνείδησή του ένα γεγονός καθολικής επιδοκιμασίας. Υπήρχε. «Γράφεις για να μοιραστείς».
116. Οι φιλόσοφοι μελετούν την θέση με σκοπό την σύνθεση. Οι ψυχολόγοι ή ανθρωπολόγοι αναδιφούν την πρόθεση με σκοπό την αντίθεση, δηλαδή το ενέργημα της εκδήλωσης.
117. Όσο εξακολουθούμε στην ελληνική γλώσσα να είμαστε άτολμοι και ασθενικοί όσον αφορά στη δόμηση και στον κατά περιεχόμενο εμπλουτισμό της φιλοσοφικής ορολογίας, θα παραπομένουμε ξέμακροι από την ζωτική νόηση και το ευρωπαϊκό πνεύμα, το οποίο προίκισε τον ανθρώπινο αναστοχασμό.
118. Είναι εξαιρετικά τραγελαφικός εκείνος που διατείνεται ότι είναι άθεος και μολοντούτο ξεχειλίζει από την χριστιανική ηθική. Το ουσιώδες πρόβλημα έγκειται στη μορφή της πίστης, όχι στο αντικείμενο ή στο περιεχόμενό της.
119. Η διάθεση δαιμονοποίησης και η έκφραση ενοχοποίησης του άλλου φανερώνει την πνευματική μας έλλειψη να τον αντιληφθούμε στην πλήρη του ακεραιότητα και να τον σεβαστούμε ως αυτοπροσδιοριζόμενη ύπαρξη. Γι’ αυτό και οι ενοχές καταντούν θανατερές, γι’ αυτό ο σεβασμός προϋποθέτει την επίγνωση και αγάπη του διαφορετικού, δηλαδή την ευρύτατη έννοια του αυτοσεβασμού.
120. Ο νόστος είναι ο αδιάκοπος αναστοχασμός της διάνοιας που αποσκοπεί στην εξήγηση της εμπειρίας. Η νοσταλγία είναι η αρρώστια του νου που οραματίζεται ράθυμα μεταφυσικά όνειρα και θεουργικά φαντασιοκοπήματα.
121. Στον χριστιανισμό, η μεγάλη γιορτή είναι το Πάσχα, μιας και εκεί ενοικεί ο κύριος πυρήνας της πίστης του χριστιανού: η ασεβής και ανείπωτη αμφιβολία και το θαύμα.
122. Ο χριστιανισμός απαρχής καταδικάζει το προσωπικό συμφέρον, η κοινωνική θεωρία το επαναφέρει μεν, αλλά μόνο από κάτω προς τα πάνω(a posteriori). Η καθολική αποσυναρμογή πλέον θρησκείας και ηθικότητας θα απενοχοποιήσει την έννοια του συμφέροντος, θα αποκαταστήσει τον εγωισμό. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα καταδεικνύει φωτισμένη οξύνοια η γερμανική γλώσσα, οπού η λέξη Interesse αποδίδει δυο κύριες σημασίες: συμφέρον και ενδιαφέρον.
123. Ο φόβος της μοναξιάς ή του θανάτου γεννά το δυσδιάκριτο χάσιμο του εαυτού και την γιγάντια ασυμφωνία μιας απελπισμένης συνείδησης που δέχεται παθητικά την ετερονόμησή της.
124. Το υπέρτατο ελάττωμα ενός δημιουργού είναι η ανεκλάλητη προσμονή του για εγκώμια και τιμητικούς λόγους.
125. Όταν κατηγορούμε, συνήθως, κάποιον ως τεμπέλη προβάλλουμε στο πρόσωπό του μια πρόθεση έντεχνης παρασιώπησης της δικής μας, δίχως νόημα, ύπαρξης.
126. Η γνώση είναι ένα φορτωμένο απ’ όλα τα αγαθά βαπόρι που στέκει ήρεμο στο λιμάνι. Η νόηση, δηλαδή το συλλογίζεσθαι του Εγώ, είναι η Αργώ του Ιάσονα που προσπαθεί να αδράξει το χρυσόμαλλο δέρας. Έτσι το πρώτο φαίνεται ότι μας ωφελεί όσο το χρησιμοποιούμε για το δεύτερο και όσο εκτιμούμε ότι η γνώση είναι υποδεέστερη της νόησης, καθώς και ότι αναμεταξύ τους δεν παρεμβάλλεται καμιά καθοριστική αιτιώδης σύνδεση.
127. Έπειτα από ένα καλό διάβασμα, η σωματική άσκηση λαγαρίζει τις υφέρπουσες έννοιες ή εποπτείες που κατά τη διάρκεια της μελέτης κατακάθονται στο υπόστρωμα της συνείδησης μας.
128. Σ’ έναν κόσμο από τον οποίο απουσιάζει ο έμφυτος και εντελής ηθικός νόμος και το κάθε αντικείμενο διέπεται από μεταβαλλόμενες ρυθμιστικές αρχές οι οποίες συνάγονται από εμπειρικές συμπτώσεις και συνειρμικές συνήθειες, η συνεπής θέληση της αλήθειας και του δικαίου καταλήγει στην καταφρόνια της ίδιας της ζήσης.
129. Ο πιο μισητός μου έρωτας.
Ο έρωτας είναι προορισμένος να αντιστραφεί σε μίσος. Τούτο συμβαίνει ιδίως στους πρωτόπλαστους και νεανικούς έρωτες, όπου η ερωτική επιθυμία ή στέρηση γίνεται αμείλικτη όπως η ερωτομανία της Φαίδρας για τον Ιππόλυτο.
130. Η φιλία ανάμεσα σ’ έναν άνδρα και μία γυναίκα κρατάει μέχρι να τους χωρίσει ο έρωτας.
131. Το κόμμα, καθώς και το κράτος, πάντοτε θρέφει την απορρόφηση της αντίθεσης, της μοναδικότητας, της αυτοκυβέρνησης, μια και εκεί καλλιεργείται μονάχα η κίβδηλη λατρεία και το νόθο κύρος της ιδέας της ανθρωπότητας, κάτι που διαμελίζει τον κατεξοχήν άνθρωπο, γιατί έτσι η πορεία της ανθρωπινότητάς του δεν διαπερνάει ποτέ ολοκληρωτικά μέσα από την αντίθεση, μέσα δηλαδή από την αναγκαία προϋπόθεση ώστε να γίνει πρόσωπο. Όμως το κόμμα και η απρόσωπη θυγατέρα του, το κράτος, τούτο ακριβώς επιζητούν για την διαιώνισή τους. Τον άνθρωπο ως σκέτο άτομο.
132. Σπουδαίοι φιλόσοφοι υπήρξαν όλη τους τη ζωή φιλάσθενοι ή γεννοέφεραν σωματικές δυσαρμονίες και κακοδιαμορφώσεις. Το ίδιο, αριστουργηματικοί καλλιτέχνες και θεόπνευστοι προφήτες. Εφόσον λοιπόν η πνευματική και η σωματική ικανότητα είναι δυνάμεις αντίρροπες, εμείς έχουμε χρέος να προκρίνουμε τον ανέλπιδο, δηλαδή τον αντίπραγο του απελπισμένου, ήρωα, τον άνθρωπο της δράσης, όχι τον ονειροπλέχτη των τεσσάρων τοίχων.
133. Το μέλλον του κόσμου βρίσκεται στην Ευρώπη. Τούτη η γηραιά κυρία που ρουφήχτηκε μέσα στη λήθη καυχιέται τώρα για την παλιά της ομορφιά και την καταγωγή της, για το πρωταρχίνισμα του πολιτισμού και της επιστήμης, για το αθάνατο πλούτισμα των εννοιών. Το ευρωπαϊκό πνεύμα όμως περιπλανιέται από τόπο σε τόπο, δίχως εύκαιρη φωνή, δίχως δεκτική καρδιά, γονεύοντας μια πνιχτή αντήχηση: Ιστορία.
134. Η παραδοχή των τσαρλατάνων.
Οι ικανότεροι εκπρόσωποι της συμπολίτευσης είναι ανέκαθεν οι καλλιτέχνες και οι καλαμαράδες.
135. Καθένας πετυχαίνει ό, τι πετυχαίνει χάρη στη (δική του) ματαιοδοξία.
136. Μονάχα αυτός που είναι με τον εαυτό του αυστηρός, μπορεί να είναι επιεικής με τους άλλους.
137. Οι χριστιανοί διδάχτηκαν να εχτρεύονται τους ειδωλολάτρες για να μη μισήσουν την ίδια τους την θρησκεία. Μόνο που ο σύγχρονος χριστιανός εκφράζει ηθικά το ευτελέστερο είδος ειδωλολάτρη.
138. Η καντιανή φιλοσοφία είναι το κατάλληλο ίαμα για όσους πάσχουν από μεταφυσική φαντασιοπληξία, αρκεί οι τελευταίοι να έχουν το κουράγιο και την πειθαρχία να την διαβούν ως το τέλος. Ο αντι-ιδεαλισμός του Καντ επαναφέρει σε αρμονία τη σχέση μας με την ύπαρξη των σωμάτων ή της ύλης.
139. Όταν λέμε για μια πράξη ότι αυτή δεν έχει λόγο(ενεργοποίησης), τούτο δεν σημαίνει απλώς την απουσία της αιτιότητάς της, αλλά πιο πολύ την μη έλλογη αναγκαιότητά της.
140. Κάθε φορά που συγκαταβαίνουμε στις ατιμωτικές αδυναμίες του γενικού όντος μεμφόμαστε βάναυσα την μοναδικότητα και την μπορετή ικανότητα του ατομικού όντος.
141. Η μεταφυσική δεν ανήκει βέβαια στους απεραντολόγους σοφιστές ή στους άκριτους θεολόγους και τους μανιακούς πνευματιστές, παρά κατοικοεδρεύει, και εκεί θα είναι για πάντα, στην επιστήμη της λογικής.
142. Ο Θεός υπάρχει λόγω του ανθρώπου και της λογικής του ανεπάρκειας.
143. Εκείνοι που υποβιβάζουν και εκμηδενίζουν την εμπειρία, δεν θα κατακτήσουν ποτέ καμιά αντικειμενική και κατεξοχήν αλήθεια.
144. Πάντοτε οι αντιμαχίες υψηλής έντασης ή οι λεκτικές διαφωνίες που εγείρουν αδιάλλακτες αψιθυμίες είναι πηγή(ενεργοποίηση εσωτερικής και εξωτερικής κριτικής) γόνιμων σκέψεων.
145. Κρύφια επαναφορά.
Ο Φρόιντ αγιοποίησε την οικογένεια, ενώ νωρίτερα ο Στίρνερ την είχε εξανεμίσει ανακαλύπτοντας την έμφυτη στον άνθρωπο απείθεια.
146. Ο ερωτικός αποχωρισμός ωφελεί όσο τίποτε άλλο την ζωική ενέργεια, αφού η θέληση του ζην η οποία μέχρι τον ερχομό του αναπαυόταν απάνω σε εικονικά μαξιλάρια βεβαιότητας, είναι τώρα και πάλι ικανή να δει τον εαυτό της καθαρά και να κατευθυνθεί προς τον αρχικό και τελικό σκοπό της, την ικανοποίηση της διηνεκώς αξεδίψαστης ανικανοποίησής της.
147. Όσο περισσότερα μέσα στο χρόνο γνωρίζεις, τόσο εντείνεται και η ανάγκη της αυτοπειθάρχησης του νου σου.
148. Παραφράζοντας τον Χέγκελ.
Η περιφρόνηση για την γυναικά πρωταρχινά από την ιδέα του ότι έπρεπε να γεννηθεί ένας Θεός καινούριος. Η Παναγία παρασταίνει την αποκήρυξη της εγκόσμιας μητέρας.
149. Ο ηθελημένος θάνατος.
Τούτη η πράξη που ενέχει μια ψυχή γεμάτη θάρρος και αποφαστικότητα μεταδίδει δυο σπουδαίες αρετές: την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την μεγάλη κατάφαση της ζωής.
150. Όλες οι θρησκείες είναι προκαθορισμένες ν’ αποκτήσουν πολιτική συνείδηση.
151. Το μεγαλύτερο ελάττωμα του ανθρώπου είναι η ανομολόγητη επιθυμία του ν’ αναγνωριστεί.
152. Το κόμμα της ορθοδοξίας είναι, επάνω στο τραπέζι των θρησκειών, μία ψαρόσουπα που την απολαμβάνει ένας μισότυφλος και γελαζούμενος χωριάτης. Αυτή η κρύπτη όμως του ραγιαδισμού και της εθνικής στενοκεφαλιάς παρακώλυσε για καιρό το ξεσκλάβωμα των Ελλήνων από τους Οθωμανούς. Οι Έλληνες λοιπόν, αν χρωστούν ευγνωμοσύνη σε κάποιον δεν είναι προς την εθνική τους εκκλησία, παρά προς τον χριστιανισμό των Φράγκων.
153. Εκείνος που καταφέρνει να δει διαφορετικά τα πράγματα διευρύνει τα όρια της αλήθειας.
154. Οι Έλληνες ουσιοποίησαν τα πράγματα, οι μεταλαμπαδευμένες κοινότητες της ανατολής και της δύσης εννοιολόγησαν την ουσία των πραγμάτων( με την εξαίρεση ίσως των Γάλλων και των Ρώσων οι οποίοι επιχείρησαν συνάμα να μετουσιώσουν τις έννοιες) και εμείς με το νεωτερικό πνεύμα της αδειανής πίστης και της θορυβώδους δοκησισοφίας απο-ουσιοποιούμε παρακμαστικά τα αντικείμενα. Εδώ ταιριάζει εκείνη η κραυγή του μοντερνιστή ποιητή που αντηχεί από την πλούσια χώρα της απαισιοδοξίας: «για να δώσεις ζωή πρέπει πρώτα να πάρεις».
155. Ποίηση. Το υπέρτατο δημιούργημα της μεταφυσικής μας ικανότητας.
156. Αρρωσταίνουμε, ώστε να γίνουμε υγιείς, ακριβώς όπως πεθαίνουμε, ώστε να δικαιώσουμε την ζωή. Οι λάτρες του θανάτου είναι εκείνοι οι οποίοι δεν θέλουν μηδέποτε να πεθάνουν.
157. Η ζωικότητα ενέχει το αρχέτυπο της ανθρωπινότητας και την αιώνια δυνατότητα μιας ηθικής ζωής ανεπηρέαστης και απαλλαγμένης από εμπειρικές συνθήκες και φόρμουλες.
158. Ο γραπτός λόγος αρχινά τον ανθρώπινο πολιτισμό.
159. Η δύναμη της φυλής ενοικεί στην ερμηνευτική σύγχυση της γενεαλογίας της.
160. Η πορεία της σκέψης διαπερνά τρία εξελικτικά στάδια. Στο πρώτο ο άνθρωπος σκέφτεται απλώς ως άτομο, δηλαδή σαν ένας απόλυτος αρνητής του ετέρου, έπειτα ανάγεται στο κοινωνικό, στο συλλογικό υποκείμενο όπου προσεγγίζεται η εσωτερική σύγκρουση του πολλαπλού, τέλος αίρεται το απορριπτέο της διαφορετικότητας και το ανυπόφορο της ασυμφωνίας μέσα στη γένεση του συναρμοσμένου προσώπου.
161. Εκείνοι που πνίγονται μες στην ατερμάτιστη ζάλη του ψέματος και της αλήθειας δεν ψυχανεμίστηκαν ακόμη την καθολική υπόσταση της φαινομενικότητας.
162. Όλες οι προκαταλήψεις του ανθρώπου πηγάζουν από την υπερτίμηση της ψυχολογίας.
163. Ο εχθρός της ενεργητικής νόησης είναι η άμετρη πληθώρα ετερόνομων ειδήσεων και η απατηλή μεταποίηση της ενημέρωσης σε γνώση.
164. Η αδιάλλαχτη συνέπεια της λογικής μάχεται την αιώνια αταξία, την ασυνέπεια της ζωής.
165. Η δημιουργία έχει πάντοτε δυο πτυχές εκδήλωσης: πρώτα την αναπόφευκτη απόπειρα της αυτοβεβαίωσης και ύστερα την βαθύτατη επιθυμία, έστω και φαινομενική, κατανόησης και αναγνώρισης όχι του δημιουργού αλλά του ίδιου του έργου. Στην δεύτερη εκδοχή ίσως υποκρύπτεται το φιλοπόλεμο αίσθημα του δημιουργού, ο οποίος θέλει να τρομάξει εκείνους που κινούνται στα όρια του κοινωνικού του περίγυρου.
166. Για να γίνεις μοναδικός, πρέπει ασφαλώς προηγούμενα να θητεύσεις με ζέση σ’ ένα κόμμα που βρίθει από ιδεοληψία και φανατισμό. Τούτο είναι το αναγκαίο συστατικό της αυτονομίας, όπως ακριβώς η απαισιοδοξία είναι ρυθμιστικός κανόνας για τις παρηγοριές.
167. Όσοι δεν παίδεψαν ποτέ το νου τους, έχουν ανάγκη από την παράδοση που κομίζουν οι προπάτορες. Αυτή τους συνδέει, αυτή είναι που ρυθμίζει την φωνή του ασυνείδητού τους.
II
168. Τι είναι ομορφιά; Η διαφορετική, η εταστική όψη της φύσης, η οποία στοχεύει πάντοτε στο εντελές περιεχόμενο της φύσης.
169. Οποιαδήποτε κριτική έχει ως υπόβαθρό της τις ηθικές έννοιες «καλό» και «κακό», οι οποίες εύκολα μεταβάλλονται σε «ιερό» και «ανίερο», συγκροτεί τον οργανικό πυρήνα του χαρακτήρα ενός πουριτανού. Όσο ο άνθρωπος συνεχίζει να βασίζει τις πεποιθήσεις, τις απόψεις και τις γνώσεις του επάνω στο καλό και το κακό δεν θα καταφέρει ποτέ να εξέλθει από την ανηλικότητά του.
170. Η εξουσία της μνησικακίας. Πολύ συχνά κάτω από το αίτημα της ισότητας ή του αλληλοσεβασμού κρύβεται το αμείλικτο παράπονο της ανομοιότητας, δηλαδή η αξίωση για απόλυτη ομοιότητα.
171. Η διαλεκτική πορεία της έννοιας της συνέπειας είναι τούτη: α)εμπιστοσύνη απέναντι στα πράγματα που σε περιβάλλουν, β)αποδοχή ευθύνης και χρέους που αφορά ένα ή περισσότερα από τα πράγματα αυτά, γ)συνέπεια απέναντι στην ιδέα και το αντικείμενο του πράγματος αυτού, το οποίο νοείται πια ως ακατάλυτη ανάγκη του εαυτού και ως μοναδική σκοπιμότητα της καθεαυτό βούλησης.
172. Για να υπάρχει ελεύθερο και δημιουργικό παιχνίδι στο διάλογο απαιτούνται σίγουρα δύο όροι: η αφοβησιά της έκθεσης και η ικανότητα του ακούειν. Η προϋπόθεση της απόλαυσης ωστόσο σ’ έναν τέτοιο διάλογο παραμένει ακριβώς τούτη: η παντελής έλλειψη κείνης της άθλιας διάθεσης να πείσουμε τον άλλο.
173. Το ξεσκέπασμα του ψέματος κομίζει διπλό όφελος. Από τη μια αναφαίνεται η αλήθεια, από την άλλη προοδεύει η γνώση.
174. Η ψυχική υγεία του ανθρώπου εξαρτάται από την ποσοτική ή ποιοτική σχέση που έχει
με την βούληση του. Μια ασθενική βούληση που πνίγεται μες στην συνήθεια ή την απραξία και την αυτοπεριφρόνηση παράγει μόνο μια δυστυχή συνείδηση. Αντίθετα, η δυναμική βούληση, διηνεκώς αφανέρωτη, ασπάζεται συμφιλιωτικά το Εγώ εμφυσώντας σε αυτό αδειλία μπροστά στην τυχούσα συνθήκη, εγκαινιάζοντας έτσι την χαρά της ύπαρξης.
175. Σκέπτομαι σημαίνει αφυπνίζω την εντός μου ανήκουσα δυνατότητα να γνωρίσω. Τούτο φαντάζει σαν μία παράσταση ή οπτασία ενός αχανούς εδάφους, το οποίο τιτλοφορείται νόηση και το οποίο βρίσκεται σε λήθαργο ή λαγοκοιμάται έως ότου τύχει να εγείρει κάποιο τόπο του εδάφους αυτού ο συνειρμός μου.
176. Τα αυτοκρατορικά κράτη είναι , έξω από το πεδίο άμεσης κυριαρχίας τους, ολωσδιόλου μισητά. Έτσι η εχθρότητα που γεννιέται γι’ αυτά, συνδυασμένη με μια κάποια ιδεοκρατική ταυτότητα η οποία πάντοτε δαιμονοποιείται από την κυβέρνηση, στέκει ως ο κατεξοχήν πολέμιος και φόβος της εδραιότητας. Δύο επιβεβαιωτικά παραδείγματα τούτου του συλλογισμού είναι η πολιτισμική τρομοκρατία που ασκούν οι Η.Π.Α. στη δύση και ο θεοκρατικός ακρωτηριασμός που επιτάσσει το Ισραήλ στην ανατολή.
177. Δεν προδίδεις ουδέποτε κανέναν, παρά μόνο τον εαυτό σου. Έτσι σκέφτεται το ελεύθερο πνεύμα.
178. Όσο αυξάνεται η αρρενοπρέπεια των γυναικών τόσο πληθαίνει η ροπή προς την παιδοφιλία, όσο αυξάνεται η θηλυπρέπεια των ανδρών τόσο εξαπλώνεται η κατάσταση της αγαμίας. Απεναντίας, η ανδρική αιδώς και η γυναικεία σεμνοτυφία συχνά διαποτίζουν εξευμενιστικά την ευφορία του έρωτα.
179. Η έννοια του Θεού μόνο μ’ έναν αριθμό μπορεί ν’ αντιστοιχεί στα μαθηματικά: το μηδέν.
180. Το απίθωμα των ανθρώπων υπό μία ιδέα τούς γεννά εξακολουθητικά την όρεξη. Η περιφρόνηση για τις ιδέες και ο αφαιρετισμός των σκοπών, που είναι το ένα και το αυτό, προκαλεί το αντίθετο της όρεξης.
181. Όταν μέσα σε μια γενιά όλοι, σχεδόν, είναι πάντοτε έτοιμοι να θριαμβολογήσουν για τα κατορθώματά τους(τις οπτασίες ενός δύσμορφου και κενολόγου εγωισμού), τότε το αίσθημα του υψηλού ή του υπέροχου γεννιέται μόνο σε εκείνους τους νουνεχείς, οι οποίοι σάμπως να ντρέπονται να μιλούν για τον εαυτό τους.
182. Ο «ελεύθερος χρόνος» είναι η παρηγοριά των παρηγοριών· εξάγεται από το θεμέλιο δόγμα του σύγχρονου καπιταλισμού: ο χρόνος είναι χρήμα, ρητό που στη καθαρή φιλοσοφική του έννοια αληθεύει παντελώς. Σήμερα όμως σημαίνει απλώς την παραδοχή της ανελευθερίας μας.
183. Όλη η βαρυθυμία και όλο το αίσθημα της ματαιοπονίας που μας διαποτίζει, απορρέουν από τον ασύνειδο και πολλαπλό εσωτερικό διχασμό μας.
184. Έρωτας. Η αιώνια νίκη του παιδιού απάνω στον ενήλικο. Η επιστροφή του χρόνου. Το άγγιγμα του χρόνου επάνω μας.
185. Εκείνοι που θέλουν να υπαγάγουν το ηθικό αίσθημα τους στο θρησκευτικό συνταυτίζουν σφαλερά θρησκεία και ηθική. Κι όμως η πρώτη παράγεται από την κατάχρηση της δεύτερης. Ο αποκαλούμενος ηθικός νόμος προηγείται της θρησκευτικής διάθεσης.
186. Ο αντιρρησίας.
- Ναι, μα αυτό που σου λείπει δεν τ' αγαπάς μόνο, το μισείς κιόλας. 'Ο,τι συμφιλιώνεις μέσα σου, συμφιλιώνεται και στα φαινόμενα.
187. Τα δόγματα είναι συνεργάτες της μάθησης.
188. Έχει μεγάλη σπουδαιότητα το τι φιλήματα ακουρμαζόμαστε. Η μαγική δύναμη της έκφανσης της γλώσσας είναι σε θέση να καλλιεργεί ολοένα την περιφρόνηση εν γένει. Γι' αυτό εδώ προτιμότερο είναι να μας συντροφιάζουν οι αισθητικές χροιές και απαγγελίες ενος ποιητή ή ρήτορα παρά τα γκροτέσκο ενος δημαγωγού. Αλλοίμονο λοιπόν σ' εκείνον που υποτάσσεται στη μελαγχολία της αψηφιάς.
189. Μια ασφαλής υπέρβαση της μελαγχολίας είναι η αφελής αφοσίωση στο καθετί που σου συντυχαίνει.
190. Εκείνος που ελέγχει κάθε στιγμή τον εαυτό του, ακόμη και όταν ξεχνιέται, δεν έχει ανάγκη ούτε να ελέγχει ούτε να ελέγχεται. Τούτο σημαίνει για μένα πλήρης αυτεπίγνωση.
191. Ευτυχώς η περιοχή της σκέψης μας είναι πολύ πλουσιότερη απο τα ρηχά διλήμματα: υλισμός ή ιδεαλισμός, φύση ή μεταφυσική, άνθρωπος ή μηχανή.
192. Η φιλοσοφία του σώματος.
Η πιο ολέθρια αυταπάτη των διανοούμενων είναι η αδήριτη πίστη τους στην υπερτερία της ψυχής έναντι του σώματος. Τούτη η πίστη έχει γαλουχήσει, ανά τους αιώνες, αναρίθμητους φιλοσόφους, μεταφυσικούς και προφήτες οι οποίοι δεν διαισθάνθηκαν ούτε μια φορά τη μαγεία της ζωϊκής ορμής, δεν κατάφεραν ποτέ τους να βιώσουν την υλική, την σαρκική ευεξία. Αν κάτι τέτοιο έφτανε στην επίγνωσή τους, τότε σίγουρα θα έγραφαν ή θα μιλούσαν με λιγότερη κομπορρημοσύνη για τα πνευματικά χαρίσματα.
193. Όμορφη είναι η ανεπιτήδευτη ασχήμια, όχι η καλύπτρα της.
194. Το αυτονόητο γίνεται αναπάντεχο για όσους νομίζουν πως τα έχουν ζήσει όλα.
195.- Όχι όχι, δεν ήρθα για να σ' αναστατώσω. Κάτι μέσα μου με ωθούσε, με έκαιγε. Κάτι μέσα μου ποθούσε, ήθελε να γαληνέψει.
196. Δίδαγμα εποχής.
Όποιος δεν έχει την επιτηδειότητα να πλασάρει, να μεταποιεί, να εμπορεύεται σε κάθε δοθείσα ευκαιρία τον ίδιο του τον εαυτό ως εκλεκτό και έμνοστο προϊόν, είναι υποχρεωμένος να ραφινάρει τα θεμέλια της σιωπής του, να αξιοποιήσει τον όποια τυχόν ευρωστία της ψυχής του, να εγκαρδιώσει το αφίλιωτο και τραχύ ξεμονάχιασμά του.
197. Όταν συνδιαλέγεται κανεις μ' έναν ακέραιο και ελεύθερο άνθρωπο δεν χρειάζεται ν' αξιώνει απ' αυτόν όρκους ή υποσχέσεις πίστης. Ένα νεύμα του μονάχα είναι αρκετό.
198. Όσοι μισούν τους ανθρώπους κρύβονται ευχαρίστως πίσω απο αιμοσταγή μεγαλεία και πολυκαιρισμένα δόγματα.
199. Η σημαία της κυβέρνησης: διαίρει και βασίλευε.
200. Αυτό που στερεώνει ακλόνητα ένα διεφθαρμένο κράτος είναι η ατέλειωτη επανάληψη ασημαντολογιών που περισσεύουν στο δημόσιο βίο.
1.Πόνος είναι να εξωτερικεύεις την αγωνία σου μονάχα στο χαρτί χωρίς να σε σιμώνει,
να υπάρχει μάτι, αντί να σε δει, να σε ακούσει. Τρομάζω, δεν μπορώ σε άνθρωπο μπροσ-
τά να γυμνωθώ χαρούμενος; Πάντοτε οι προλήψεις και οι δισταγμοί του νου να μολέβουν
τη καρδιά!
2.Τους πεθαμένους που αγαπούμε, που μας μάθαν να ψαχουλεύουμε τον
εαυτό μας, που μας μάθαν ν’αγαπούμε, ν’αγωνιούμε, ας τους λησμονήσουμε για να μην
χάσουμε τον εαυτό μας, για να μη γίνουμε αθέλητα φερέφωνα. Είναι απλώς έμπνευση
όχι καθοδηγητές. Η ελευθερία του Nietzsche, η αγωνία του Καζαντζάκη, η επανάσταση
του Hegel, η τρυφεράδα της ποίησης, ο αξιακός μηδενισμός του Βούδα και του Schopenhauer είναι θροφή για το μυαλό που επιζητεί να γίνει πιο νόστιμη, πιο μεγάλη, πιο ευεργετική.Ο τελευταίος φιλόσοφος αναφωνεί: απαρνήσου τη φιλοσοφία. Άλλες τώρα είναι οι σύγχρονες ανάγκες,η κραυγή παραμένει βουβή,αθέατη,καν’την να φανεί,να θεαθεί κι ας
τρομάξουν. Ο μεγαλύτερος εχθρός σου θα είναι η αρέσκεια για την βόλεψη η οποία σε
χαυνώνει.
3. Δάσκαλε, ο έρωτας άπληστος, δύναμη ή αιχμαλωσία; ευτυχία ή λοξοδρομία; ο ανήφορος
ή ο κατήφορος της Κραυγής; συνήθεια, επανάπαυση, λιγόψυχη ανασφάλεια που γυρεύει
προστασία ή βαθύσκαμμα της ζωής, πάλεμα με την αντοχή σου; Χίμαιρα, Ελπίδα ή Βεβαιό-
τητα;
4. «φτωχός είναι αυτός που φοβάται τη φτώχεια». Αδύναμος εκείνος που φοβάται να εκθέσει
τις αδυναμίες του, πλούσιος αυτός που δε στρέφει αδιάφορα αλλού την προσοχή του αλλά
τις αντιμετωπίζει θαρραλέα.
5.Κάθε στιγμή μια αιωνιότητα. Η στιγμή που μόλις έφυγε δε θα ξανάρθει ποτέ. Δεν θα έχω τη δυνατότητα να την ξαναζήσω. Πέρασε, τέλειωσε. Να η νοηματική ουσία του Χρόνου.
6. Είμαστε ικανοποιημένοι με την μετριότητα μας επειδή δεν έχουμε αποκτήσει την πείρα
κάποιου καλύτερου πράγματος.
7. Ο εξαγιασμός της έμμισθης εργασίας υποκρύβει την αδυναμία της συλλογής των ψυχι-
κών και σωματικών δυνάμεων του ανθρώπου προς ένα συγκεκριμένο σκοπό. Η τελικότη-
τα και η χρεία τούτης της συνθήκης μεταρσιώνει τον εργαζόμενο.
8. Η εκφόβιση, προπαντός η δυσδιάκριτη, ξεκλειδώνει την πόρτα της ευπιστίας.
9. Τους δημοσιογράφους τους συμπονώ. Συχνά εξαναγκάζονται να υποκαθιστούν τους
πολιτικούς, όποτε εκείνοι υπολείπονται των περιστάσεων. Για τούτο άλλωστε αλληλο-
συμπαθιούνται.
10. Η αναγνώριση και η επιδοκιμασία της πρωτοτυπίας είναι η έναρξη μετάπλασης της δημιουργικότητας σε φαινόμενο και φενάκη. Καθετί το νέο είναι μία μεταστοιχείωση ενός παλαιότερου.
11. Το ιστορικό χρέος των Φυσικών είναι ν’απαλλάξουν διαπαντός την επιστήμη από το
ιδεώδες της ντετερμινιστικής αιτιοκρατίας.
12. Το να εισηγείσαι, υπερφίαλα, προσδιοριστικούς όρους και κατηγορήματα, επιτηδευόμενος την απουσία ύλης και συναρμογής ή συνεκτικότητας στα αόριστα υποκείμενα, δηλαδή σε απλές ιδέες που δεν δύνανται ποτέ να γνωσθούν αντικειμενικά,
είναι βέβαια από τη μια βάλσαμο και ανακούφιση για την ίδια τη νόηση , από την άλλη όμως
είναι δυσμενές και αναχαιτιστικό για τον τελικό σκοπό του ανθρώπινου νου μια και έτσι
επιβιβάζεται στο φάσμα του ονείρου ή της τέχνης, τόποι που βρίσκονται στα περίχωρα
της ευδαιμονίας.
13. ΤΡΟΜΕΡΟΣ ΕΠΑΦΟΣ
Η ερημιά σού φωνάζει: διψώ για σαματά
τα χείλη μιας γυναίκας ανελέητα σε ζητούν
μέσα στη ντροπαλοσύνη και
την αθωότητά τους
η έκρηξη ανατέλλει
για να βασιλέψει το μαντείο
σιχαίνομαι την αηδία μου,
σα να μ’αρέσει η απόσταση
αναθεματισμένη συμπόνια
πλαταίνεις το δισταγμό
οσμίζομαι να τολμώ, μια
αναμονή γνωστική που στο
πέρας της σκοτώνει τη γνώση
ώστε να πράξει.
η ιεραρχία
λανθάνει μόνο στην ανθρώπινη ψυχή
ανεβαίνει κατεβαίνει πάλλεται
σα χελιδονόψαρο
καμία κοινωνική ιεραρχία δεν αιωνίζει
14. Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ένας απρόσεχτος κωμωδός. Αφενός εξαίρει τις παρασιωπημένες δυνατότητές του, αφετέρου διαμαρτύρεται σαν να ήταν αμέτοχος,
για την κατάστασή του, με επακόλουθο να συναινεί σε όλα μηχανικά. Γιατι βέβαια
ούτε η κομπορρημοσύνη ούτε η διαμαρτυρία μπορούν να τον προσαρμόσουν στα
πράγματα παρά μονάχα η εμπιστοσύνη προς αυτά. Ο ηθικός όρος της δυνατότητας
για δράση είναι η εμπιστοσύνη. Ο χειρισμός τούτης ακριβώς της εμπιστοσύνης προ-
σανατολισμένης ως μέθοδο ψυχολογικού εξουσιασμού από το κράτος αποβαίνει
σε ένα από τα ισχυρότερα όπλα του.
15. Όποιος αμφιβάλλει έχει ανάγκη να πιστέψει. Όποιος γνωρίζει είναι βέβαιος. Μόνο
που κανένας δεν δύναται να γνωρίσει αν πρωτύτερα δεν αμφιβάλει, εφόσον δηλαδή
δεν συλλογιστεί.
16. Μόλις ο φόβος πάψει να κυριεύει τον άνθρωπο, εκκολάπτεται το πνεύμα του.
17. Το κράτος κατασταίνει τον άνθρωπο αενάως ανήλικο με το να τον διατηρεί
έμμονα κάτω από πολύμορφη και ασαφήνιστη για τον ίδιο εξάρτηση. Αξιόπιστα
εργαλεία του υποτελή έναντι της συνθήκης αυτής παραμένουν, η καλλιεργούσα
εχθρότητα και ανυποταγή που συνεγείρεται μες στη σιωπή, ωσαύτως και η προσω-
πική μάθηση, η οποία τις περισσότερες φορές διαλανθάνει της κυριαρχίας και της
επιβολής.
18. Αντικειμενικό είναι μονάχα ό, τι είναι αναγκαιότητα.
19. Σε μια εποχή παρατεταμένης ηρεμίας και νοσταλγικής παρακμής η αιφνίδια
αναγνώριση ενός άμοιαστου και ξεχωριστού ανθρώπου διεγείρει θαυμασμό και
εκτίμηση, σεβασμό και αγάπη.
20. Η ιστορία της φιλοσοφίας αναιρεί το φιλοσοφείν.
21. Οι μορφωμένοι άνθρωποι αδυνατούν να είναι ειλικρινείς. Κάθε έκφραση τους,
κάθε τους εκδήλωση, εσωτερική ή εξωτερική, είναι μία εξωραϊσμένη μάγια. Η μυ-
γιάγγιχτη ψευτοηθική τους είναι μόνο μία ραψωδία μπροστά στη φυσικότητα των
λιγογράμματων.
22. Οι αγάπες των φιλισταίων είναι διαλλείματα από την μιζέρια τους.
23. Όσο πιότερο τα πράγματα γνωρίζεις, τόσο πιο λίγο κακολογείς τους ανθρώπους.
24. Αν η πολιτεία ενδιαφερόταν στ’αλήθεια για την ευδαιμονία των πολιτών της,
τότε θα τους εθεωρούσε εξ υπαρχής ανελεύθερους.
25.Όποιος εναποθέτει τις ελπίδες του στις γυναίκες δεν θα μπορέσει ποτέ να τις αγαπήσει.
26. Λένε ότι εκείνος που έχασε την μνήμη του είναι τρελός. Ξεχνάνε όμως ότι η μνήμη
είναι ένας από τους εσωτερικούς προσδιορισμούς της σκέψης, καθώς και ότι αυτή προχωρεί
ακατάπαυστα προς την μακαριότητα της λήθης. Σε τούτη την ευλογητή επιρροή της φύσης του νου, δηλαδή της λησμονιάς, χρωστάει ο άνθρωπος την γένεση των αρχικών του γνώσεων
και αληθειών.
27. Ο όρος της δυνατότητας για αλήθεια είναι η πίστη και το θάρρος που η ίδια εμφυσά. Εδώ βέβαια η λέξη «πίστη» δεν πρέπει να εννοείται με τη θρησκευτική ή ψυχολογική της σημασία παρά μόνο με τη γνωσιολογική, όπως λόγου χάρη η δόξα.
28. Συλλογίσου για μια στάλα τι βρίσκεται απόλυτα στην εξουσία σου, ποια είναι η καθεαυτή, όχι η εμπειρική, ιδιοκτησία σου. Τώρα λοιπόν διαφωτίζεται εξολοκλήρου το νόημα του πλούτου. Αν φτωχός είναι εκείνος που φοβάται την φτώχεια, τότε πλούσιος είναι καθένας που καταφρονεί τον πλούτο.
29. Η μελαγχολία είναι η γλυκύτερη συντροφιά του στοχαστή.
30. Οι πολιτικοί δικαιολογούν την ύπαρξή τους μεταχειριζόμενοι τον εμπαιγμό ότι αγωνίζονται για την πρόοδο και την ευημερία του λαού, οι παπάδες και οι ηθικοί ευνουχιστές
σερβίρουν τον εαυτό τους ως το νόμιμο μεσίτη της σωτηρίας της ψυχής των πιστών, οι δημοσιογράφοι, οι δολεροί τούτοι μηχανορράφοι, ισχυρίζονται ότι ενσαρκώνουν την φωνή και την υπεράσπιση της κοινής γνώμης προόψει των εκλογών, οι έμποροι, οι απροκάλυπτοι
ξεγελαστές, η προπαιδεία της απάτης, θρέφουν και ευαρεστούν τα ελεεινά ένστικτα, την
ακαλαισθησία και την φιλαρέσκεια, που γρήγορα συνθλίβεται, των καταναλωτών. Όλο αυτό το ευτράπελο των καστών ονομάζεται στα σοβαρά «κοινωνικό γίγνεσθαι».
31. Υπάρχουν μερικά βιβλία που σε κάνουν σχεδόν να ντρέπεσαι για όλα αυτά που δεν έχεις
ζήσει. Οι συγγραφείς αυτοί έχουν το σπάνιο χάρισμα να υπομοχλεύουν το απαράμιλλο θέλγητρο του Πηγαιμού.
32. Η ικανότητα του νου ή της συνείδησης να πειθαρχεί μπροστά στο απροσδιόριστο ισούται με την a priori ικανότητα για γνώση.
33. Η γνώση ως παρηγοριά
Η παραδοχή της πρακτικής επιστήμης οφείλεται συνήθως στη χρεία, την φοβία ή την αρρώστια. Απεναντίας η αξία της θεωρητικής γνώσης βασίζεται στη δύναμη και την ευρωστία του λόγου.
34. Ο τυραννικός θαυμασμός της σεξουαλικότητας και η αναγωγή της σε κανονιστικό ή ρυθμιστικό ελατήριο της κοινωνικής συμπεριφοράς διαψεύδει και αναθεματίζει το ίδιο το
γενετήσιο ένστικτο.
35. Ιδιότητα και αξίωμα
Κάθε επάγγελμα υποδηλώνει και έναν αυτοχαρακτηρισμό. Η a priori ευθύνη του επαγγελματία υποθάλπει την επίκριση της κοινωνίας προς την αγαλλιούσα και ηδονική παιδικότητα του ερασιτέχνη.
36. Είμαστε ικανοί ν’ αγαπάμε μονάχα τον εαυτό μας, τον άλλον μόνο να τον νοιαζόμαστε, να του δείχνουμε ενδιαφέρον. Και τούτο γιατι ο εσωτερικός παρατηρητής μας, η a priori προ-
χωρούσα διενέργεια του Εγώ προς το Εγώ, η οποία τείνει στον απόλυτο εαυτό, έχει ως κεντρικό αντικείμενο μονάχα τον εαυτό, κανέναν άλλο. Έτσι το λαϊκό απόφθεγμα: μπορείς ν’ αγαπήσεις κάποιον αν πρώτα αγαπάς τον εαυτό σου, πρέπει εντιμότερα να μετονομαστεί στο:
μπορείς ν’ αγαπήσεις τον εαυτό σου αν πρώτα τον γνωρίσεις.
37. Κάθε εκδηλωνόμενη τρέλα είναι μια άμυνα του ανθρώπου, εσωτερική και πανίσχυρη, που αποσκοπεί στην εύρεση του καταλληλότερου και ασφαλέστερου τρόπου να επιβιώνει.
38. Η ακατάλυτη μέσα στους χρόνους σαγηνευτική επήρεια του έρωτα φέρνει στο φως μία
από τις ευεργετικότερες λειτουργίες της αυταπάτης που σαν δημιουργούσα δύναμη της φύσης αιχμαλωτίζει και ταυτόχρονα υπηρετεί τον άνθρωπο.
39. Η παλαιότερη μορφή εξουσίας που πηγάζει από τον ανατολικό κόσμο ήταν απαρχής αρμολογημένη με δυναμικά και στέρεα θεμέλια καθολικής οργανωτικότητας. Αυτή τώρα
προσφέρει το υποδειγματικό μοντέλο αρχών για την τελεύτεια ισχυροποίηση και την οριστική θέσπιση μιας εξουσίας, κακέκτυπης και εμπαικτικής, τάχα ουμανιστικής και
πολιτισμένης, που μοναδικό της προσόν είναι να σφετερίζεται και να μηχανεύεται το
καθετί ώστε να συντηρηθεί, φρικιώντας ωστόσο πριν από το είδωλό της.
40. Η πολιτική ζωή έχει μέλλον μόνο εάν απο-ιδεολογικοποιείται συνεχώς το πολιτικό ον,
μόνο εάν τα σαθρά κόμματα της διαιώνισης της παρακμής τείνουν προς εξαύλωση.
41. Η θεμελιώδης διπολική αρχή νου και σώματος παράγει όλες τις κατά φαντασίαν
συγκρουσιακές ή αντιθετικές έννοιες που χάρη στη μακρόχρονη συνήθεια χρήσης τους
απέκτησαν γενική ευπιστία και αληθοφάνεια, όπως εκείνες του άνδρα και της γυναίκας,
της ύλης και του πνεύματος, της λογικής και της τρέλας, της εξουσίας και της ελευθερίας,
της αλήθειας και της απάτης.
42. Δύο νόθες γεμάτες γοητεία και μυστήριο λέξεις πιπίλισαν στις αρχές οι ποιητές και οι
φιλόσοφοι. Ψυχή και πνεύμα. Και από τότε η ανθρώπινη νόηση και προβληματική
στροβιλίζεται στα αειτάραχα κύματα ενός ασύντελου ωκεανού, σαν αμπαριασμένο κουπί.
43. Όσο γιγάντια και αν προβάλλει η σκιά, παραμένει πάντοτε σκιά.
44. Εκείνο που επιτηδευμένα ονομάζεται « γεγονότα της ψυχής» δεν είναι τίποτε άλλο
παρα η αντίληψη του ανθρώπου για τον χρόνο και τις μεταβολές του. Το υπόστρωμα της
έννοιας του χρόνου στο πεδίο της εμπειρίας έγκειται στην αφοσιότητα.
45. Τα θαύματα της φύσης, δηλαδή φαινόμενα παράξενα, που μπορεί όμως κανείς να πιστέψει, ενθαρρύνουν τον άνθρωπο στην έρευνα εφόσον αυτός τα θεωρεί φυσικά, ενώ
τα πραγματικά θαύματα τον αποθαρρύνουν. Τούτο συμβαίνει επειδή τα πρώτα δέχονται
να χρησιμοποιηθούν ως ερέθισμα στο λογικό ˙ φέρουν την ελπίδα για την ανακάλυψη καινούργιων νόμων στη φύση ˙ ενώ τα δεύτερα προκαλούν δυσπιστία στους ήδη γνωστούς νόμους.
46. Ο άνθρωπος οφείλει να εκλέξει μια επιστήμη κριτική, δηλαδή μια γνώση η οποία μολονότι λειτουργεί ως αρκτικό δόγμα, τείνει ωστόσο ολοένα προς την αυτοεπέκτασή της,
την ανέλιξή της, όχι μια θεωρία δογματική με το ντύμα της μεθοδολογίας σαν την ψυχολογία
,η οποία είναι ήδη από τα πριν ορισμένη και περαιωμένη.
47. Η κορυφαία αρετή και η λαμπροφόρα όψη ενός πολεμιστή κείνται στο σπάνιο και εύρυθμο συνταίριασμα ανταρτικού ενστίκτου και καλλιτεχνικής ιδιοσυγκρασίας.
48. Οι στερεοτυπίες και οι προκαταλήψεις είναι πέρα για πέρα ασύμφωνες με την ηθική στάση.
49. Οι δύο δεσπόζουσες πεποιθήσεις για την προσαρμογή του ατόμου στο σημερινό σύστημα
κοινωνικής οργάνωσης είναι είτε η καθιερωτική υποταγή στη νόρμα των οικονομικών παραγόντων είτε η εξευτελιστική ασύνειδη αφομοίωση μιας συμπεριφοράς που αποκλειστικό της δρόμο έχει την εθελούσια αποφυγή όλων των πραγμάτων που εμπνέουν ζωή. Μια τέτοια
κοινωνία όμως αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στη θανατερή απελπισία και την ηθική ερήμωση.
50. Ένας καλός ύπνος προαπαιτεί μια εξαντλημένη ενεργητικότητα.
Μερικές στιγμές λαγαρότητας μετά από παρατεταμένη ραθυμία. Εδώ η σπιρτάδα του νου
ξεδιαλύνει μες στην ομίχλη συναισθανόμενη τον χρόνο και μετέρχεται τούτες τις ελλάμψεις
ενστικτωδώς, καρπερά.
51. Η αληθινή αγάπη μπορεί να υπάρξει μονάχα εκτός οικογένειας. Στην οικογένεια βασιλεύει η ιεραρχία, η αποσιώπηση, η αίσθηση κυριαρχίας, στην αγάπη η ισότητα, η απάλυνση και η ελάττωση του κακού εγωισμού, η εργασία της μοναδικότητας. Η αληθινή αγάπη για τον εαυτό σου μόνο μπορεί να σε αποδιώξει από την θλιβερή θέση του να παραμονεύεις πάντοτε το στραβοπάτημα του άλλου.
52. Οικογένεια, το σχολείο της υποτέλειας. Την πρώτη μας φυλακή την συναντούμε στα παιδικάτα. Εκεί διδασκόμαστε πώς να εκπληρούμε τις «υποχρεώσεις μας».
53. Υπάρχουν δύο ειδών θρησκείες. Η πρώτη σου υπόσχεται τη θεραπεία στον άλλο κόσμο, η δεύτερη σε θεραπεύει σε τούτον τον κόσμο.
54. Γεννιόμαστε μηδενικά, μέσα σε μια ήδη διαμορφωμένη και θεσπισμένη κοινωνία οπού μας ανατίθεται ένας ηθικά προκαθορισμένος ρόλος από την ηγεσία της οικογένειας. Τον πρώτο χρόνο της ανηλικότητάς μας απουσιάζει παντελώς η συνείδηση του Εγώ ή τουλάχιστον μόλις τότε αρχίζει να μπαίνει σε ροή η κίνησή της. Το καθεστώς της οικογένειας προσπαθεί απαρχής να κατευθύνει το «ανυπεράσπιστο» πλάσμα σ’ ό,τι ικανοποιεί την ματαιοδοξία της. Η φωνή του Εγώ αντηχεί μονάχα στο πρώτο Όχι. Η φύση του ενστίκτου εκφράζει τον προορισμό της για πρώτη φορά. Έμβλημά της είναι: η ανυποταγή. Τότε αρχίζει το βλέμμα του παιδιού να ατενίζει πέρα από τα κάγκελα της οικογενειακής γαλήνης. Σε τούτο τον ανελέητο εσωτερικό αγώνα αντίκειται η πολυφημισμένη αγάπη και φροντίδα των γονέων. Πίσω από όλες αυτές τις φαινομενικότητες
κυριαρχεί η θέληση της επιβολής στον αδύναμο, ο κάθε ένας καραδοκεί εχέμυθα στη γωνία.
55. Χριστιανικός Σοσιαλισμός .Κάποτε ένας συγγραφέας είπε: «καλύτερα να πιστεύεις στο τίποτα παρα να μην πιστεύεις σε τίποτε». Του απαντώ: Καλύτερα να πιστεύεις σ’ ένα τίποτα του Εγώ, παρα σ’ ένα τίποτα του Εμείς.
56. Εμείς οι σύγχρονοι στοχαστές χρειαζόμαστε μια αποηθικοποίηση, μια αποδόμηση της έννοιας της οικογένειας. Κι’ αυτό γιατί σε κάθε μας έκφραση, σε κάθε μας πράξη, σε κάθε μας αδυναμία φωλιάζει το σκιάχτρο της οικογένειας. Χρέος μας λοιπόν να σπρώξουμε στο γκρεμό της αναγέννησης τούτο το έσχατο θεμέλιο της τωρινής παραφουσκωμένης «ευημερίας».
57. Ο άνδρας αγαπάει, κατόπιν αγαπιέται. Η γυναίκα αγαπιέται, και έπειτα αγαπάει.
58. Η παρακμή του ανθρώπου εκδηλώνεται μέσα από την βαθιά του επιθυμία να εξακολουθεί να ζει. Η ακατάλυτη ανάγκη για αθανασία είναι ο αντεστραμμένος θάνατός μας.
59. Σε τούτη την εποχή της θρησκευόμενης πίστης, της ανάπηρης και ανούσιας εθελοτυφλίας, της αβέλτερης νοσταλγίας, της απρόσωπης αυτοβεβαίωσης, ένα μόνο μένει: να πιστέψουμε, να πιστέψουμε στ’ αλήθεια. Αυτό το νόημα έχει η ελπίδα της Πανδώρας στον ελληνικό μύθο.
60. Κάθε φορά που οι έλληνες διαμαρτύρονται για όλα αυτά που τους «απειλούν» ξεμασκαρεύουν την άδεια από δικαιοσύνη καρδιά τους.
61. Η πιο γλυκειά, έλεγε ο Σίλερ, αυταπάτη είναι ο έρωτας. Όταν είσαι ερωτευμένος έχεις την ανυψωτική έξαρση ή ψευδαίσθηση ότι όλοι οι νόμοι, θετοί ή φυσικοί, καταλύονται, ότι ένα συν ένα κάνουν…ένα.
62. Το σπίτι που κατοικούμε, το σπίτι των συνηθειών, το σπίτι της απομόνωσης, ο τόπος της δικής μας λήθης, ο καθρέφτης δίχως το είδωλό μας, η εξαύλωσή μας.
63. Εγώ αγαπώ. Εσύ πιστεύεις στην αγάπη.
64. Η μοναξιά και σε τραχύνει και σε μαλθακώνει.
65. Οικογένεια. Το πρώτο σχολείο. Το σχολείο της ειρκτής.
66. Η καταξίωση της εργασίας. Η εργασία δεν είναι κάτι το φυσικό, απλά υπακούει στις εντολές της φύσης. Τούτες οι εντολές ενθαρρύνουν την ανεξαρτησία του ανθρώπου μα δεν συνιστούν νομοτέλεια ή τελικότητα. Ύπαρξη χωρίς δουλειά δύναται μιας και είναι φυσική ζωικότητα. Απεναντίας, η ζωή δίχως εργασία συνοδοιπορεί με την άπαυτη μελαγχολία.
67. Πρέπει να μάθουμε να κάνουμε καλή συντροφιά με τον εαυτό μας. Ολάκερη η δυναμικότητα της μελαγχολίας και της νοσταλγίας ερείδεται σε τούτη ακριβώς τη διχοστασία της εσωτερικότητάς μας.
68. Πολιτικό Ιδεολόγιο.
Η σοσιαλιστική θεωρία έχει το σιγαλά ακλόνητο πλεονέκτημα ότι είναι ικανή στο να εμπνέει, να ενθουσιάζει την αναζητήτρια ψυχή μας. Όμως το να αφοσιώνεσαι ολόκαρδα σε μια φανταστική ανεκπλήρωτη ιδέα δεν μπορεί ποτέ να συντρέξει την ατραπό της δικής μας ιδέας, την πορεία του δικού μας εγώ. Εκεί οπού τελειώνει το βασίλειο των ιδεών, ανακαλύπτεις το συνεχές ξεγέλασμα της ζωής.
69. Η σαγήνη της μουσικής μάς συνεγείρει ένθεα. Τανιόμαστε μέσα της σα να συμμετέχουμε
σ’ ένα ακαταμάχητο πνευματικό χόρεμα. Η έξαρση του χορού και του τραγουδιού μάς σιμώνει στον έρωτα. Μόλις όμως αποπέσει το πέπλο τούτων των λιγόστιγμων συναισθημάτων,…
70. Εγώ πιστεύω στις λέξεις, όχι στα λόγια.
71. Ο σύγχρονος θεός, το κράτος, έχει το ίδιο ανάγκη, όπως ο παλιός θεός, από έναν «σατανά». Επικαλείται τους ενδεχόμενους κινδύνους από την χώρα των δαιμόνων, ώστε να μανιπουλάρει την παραχωρημένη ελευθερία των υπηκόων του. Τούτη η προβολή κινδύνου μετατρέπει τον σύγχρονο θεό σε απόλυτο κυρίαρχο. Έτσι οι παντοδύναμοι πολιτικά κληρικοί του παλιού κόσμου οι οποίοι δέσμευαν την πνευματική ελευθερία όλων, τώρα μετουσιώνονται σε σεβάσμιους εκπροσώπους του έθνους και «προστατεύουν» την απνευμάτιστη ζωή των αδαών.
72. Η τυφλοσύνη δεν ζητάει ορατότητα. Της αρκεί η παραμυθία.
73. Η έννοια της ελευθερίας συναρμόζεται από τρεις εξελικτικούς γνώμονες: ο πρώτος συντάσσει την ελευθερία με την πρόθεση «από», ο δεύτερος με την πρόθεση «για», ο τρίτος με την πρόθεση «με». Η «ελευθερία από» εκφράζει την πρώτη αυτοανακάλυψη, η «ελευθερία για» δηλώνει την ετερογνωσία ή την κριτική δύναμη και η «ελευθερία με» σημαίνει την αυτογνωσία ή την ενσαρκωμένη μοναδικότητα.
74. Η αγάπη του άνδρα είναι πάντοτε προσωποποιημένη, ενώ η αγάπη της γυναίκας πάντοτε ιδεατή. Ο Goethe, λέγοντας στον Eckermann ότι οι γυναίκες αγαπούν το μυαλό του άνδρα ενώ οι άνδρες την ομορφιά της γυναίκας, άγγιξε μια αθάνατη αλήθεια.
75. Αυτή η ανθρώπινη γενιά, αυτή η περίοδος μέσα στο χρόνο, είναι απλά μια ασημαντότητα, μια εκμηδένιση της πορείας της ιστορίας, ένας μεσαίωνας, ασύγκριτα θλιβερότερος από τον κλασικό, τον οποίο θα οικτίρουν οι κατοπινοί.
76. Οι έλληνες παραμένουν πάντοτε φιλισταίοι. Αγαπούν την μερική ικανοποίησή τους, την λίγη ευτυχία τους, το κατιτί μυαλό τους. Αποκρούουν οτιδήποτε απειλεί να ξεμπροστιάσει τούτες τις ιδιωτικές βεβαιότητές τους μιας και είναι ο κατεξοχήν λαός, μαζί με τους ιταλούς, που αρέσκεται στην κοινή γνώμη και την μόδα. Ο τελευταίος Έλληνας φιλόσοφος έγραφε: «οι άνθρωποι στην Ελλάδα είναι ακόμα ολότελα απροετοίμαστοι ν’ ακούσουνε μια ιδέα και να ταραχτούν. Είναι μικροί, εμποράκοι, δασκαλάκοι, άναντροι».
77. Το καταναγκαστικό στην εργασία πρέπει να τίθεται in sich, όχι ausser sich.
78. Ο προφορικός λόγος για να αρέσει χρειάζεται πνεύμα. Ο γραπτός λόγος για να είναι συνεπής απαιτεί σκόπιμη λογικότητα. Στην ανθρώπινη λαλιά κατοικεί το απεριόριστο, η παραμυθία, το ψεύδος, η πανουργία, η θυμοσοφία, στη γραφολογία αντίθετα αναπτύσσεται η ικανότητα της οργανωτικής τάξης, το ένστικτο της ευθύνης, η αναγκαία κανονικότητα με πρόθεση όχι την εμμένεια αλλά την διαδοχή, η έννοια, μολονότι καθείς συγγράφει στη μοναξιά, της συλλογικότητας.
79. Άρχισα να καταλαβαίνω τι σημαίνει Ελλάδα(εννοώ βέβαια την Ελλάδα που θαυμάζει ολάκερος ο μορφωμένος κόσμος), μόλις φυλλομέτρησα τα έργα του Friedrich Nietzsche.
80. Διαβάζω για να διαβάζω, δηλαδή διαβάζω χωρίς την καθ’ ύλην πρόθεση ν’ αποκτήσω γνώση, παρά γυμνάζω το νου μου.
81. Ο χριστιανός ζει με την ελπίδα της σωτηρίας της ψυχής του, ο καπιταλιστής με την ελπίδα του πλουτισμού του. Εδώ κείται ο λόγος της τόσο πετυχημένης σύμπραξης των δύο ελπίδων, της «θεωρητικής» με την «πρακτική». Η ξεδιάντροπη απαίτηση του χριστιανού ως ένα αίτημα οφειλής της θεότητας συναντιέται με την απαξιακή αδηφαγία του καπιταλιστή.
82. Μονάχα η κίνηση και η μετατροπία της νόησης, όχι το μηρύκασμα παραπειστικών διδαχών, αξίζει το σεβασμό μας.
83. Η «προσευχή» των Ελλήνων ήταν υπερήφανη. Εκείνοι ύψωναν απλά τα χέρια τους, σαν να παίνευαν, σα να ευλογούσαν την φύση. Απεναντίας εμείς οι πολιτισμένοι και σύγχρονοι χριστιανοί της Ευρώπης επιζητούμε την εύνοια και την λυτρωτική παρέμβαση ενός αδιάφορου Θεού, κολακεύοντας τον, μέσω της αυταπάρνησής μας, αποδεικνύοντας έτσι ότι το συναίσθημα της θρησκείας που κατέχουμε συγκρινόμενο με εκείνο των Ελλήνων, είναι μια καρικατούρα θρησκευτικότητας, ανάξια λόγου. Ο σεβασμός του υψηλού στην παράκληση των Ελλήνων γίνεται στην προσευχή μας φόβος ή μεταμφιεσμένη ενοχή.
84. Η αλήθεια της υποκειμενικότητας αποβαίνει γελοία, η αξίωση της αντικειμενικότητας για εγκυρότητα ομολογεί την τέλεια ασιγουριά της ματαιοδοξίας, ματαιοδοξία ωστόσο ολότελα απαραίτητη και σύμφυτη στη λογική ικανότητά μας.
85. Η περιβόητη έμπνευση δεν είναι τίποτε άλλο από την αθέλητη στιγμιαία διαύγεια και σχηματοποίηση υποκειμενικών ιδεών που μόλις εξύπνησαν ύστερα από μακρό χρόνο στο απροσδιόριστο υπόστρωμα της νόησής μας.
86. Η θαυμαστή ιστορία των ανθρώπων
Οι έμποροι βασίζονται στην ακαλαισθησία των μαζών, οι πολιτικοί πλανεύουν και πείθουν τους αθεράπευτα αφελείς και οι πνευματικοί άνδρες θωπεύουν καθησυχαστικά τα κεφάλια των παιδιών.
87. Η εξελισσόμενη κυριαρχία της τεχνολογίας αντικαθρεφτίζει το πόσο λίγο είμαστε ικανοί να πρωτοτυπούμε, να επινοούμε, να δημιουργούμε. Τρανό παράδειγμα τούτης της σχέσης είναι η τέχνη, όπου ο θεμελιώδης μηχανισμός της τεχνολογίας δομεί την ίδια την αυτοαναίρεσή της. Η αλλοίωση εντούτοις της επικοινωνίας δεν δικαιολογεί την απάρνηση της τεχνικής.
88. Οι πιο ανυπόφοροι και μοχθηροί άνθρωποι είναι αυτοί που ισχυρίζονται παταγωδώς πως η μόνη πραγματικότητα της ζωής είναι η τέχνη της επιβίωσης και το εμπόριο του χρήματος.
89. Όλη η αυθεντία και όλο το κύρος των τεχνών και των θρησκειών εδράζεται επάνω στην ψυχοσύσταση της γυναίκας.
90. Οι θεωρητικοί της ψυχής.
Οι ορθολογιστές ψυχολόγοι, αυτοί που αποφαίνονται για το καθετί με λογικοποιημένους ψυχολογικούς όρους, αυτοί οι κρυφοπολέμιοι της φυσικής νομοτέλειας που ανθρωπομορφούν το όλον, έχουν στο πλάι τους, πάντοτε πρόθυμα, αρίφνητα αφτιά.
91. Ιχθύς. Το σύμβολο του πρώτου ανθρώπου. Τούτο λοιπόν μεταπλάστηκε σε θεϊκό γνώρισμα.
92. Μες στην οικογένεια είμαστε απλώς τα υποχείρια των γονέων, μες στον εξαλλοτριωτικό καταναγκασμό της παιδευτικής κυοφορούμε ένα ακόμη πιόνι, μες στην εργασία της χειραγώγησης από το κράτος, την εργασία που συνίσταται διεαυτήν ως μέσο, ποτέ ως σκοπός, δεν είμαστε τίποτε άλλο πέρα από μηχανές κ.ο.κ. Το παράδοξο εντούτοις σ’ αυτή τη βαθμιαία κίνηση των αφαιρετικών ρόλων είναι ότι τούτη ζωτικοποιεί τη δυνατότητά μας για συναρμογή της εαυτότητας
93. Η υπόθεση του Θεού.
Ο νομιναλιστής Max Stirner διείδε πράγματι την ουσία στην αντικειμενική έννοια του Θεού. Ένας καθαρός εγωιστής, ένα αυτοϊκανοποιούμενο ον που νοιάζεται μονάχα για τον εαυτό του˙ να τι θέλγει τα παλιά δεσμευτικά ελατήρια του πνεύματός μας.
94. Η νοσταλγία είναι η αρετή του πεσιμισμού.
95. Οι πιστοί συγχέουν πάντοτε το αντικείμενο της πίστης τους με την υποστασιακότητα του υπεραισθητού.
96. Η δικαιοσύνη αξιοί καθολική νομιμότητα, ενώ η φιλία συσταίνει προσωπική ύπαρξη. Η πρώτη μοιάζει με το εκδικητικό μένος των επαναστατών, η δεύτερη με το αλύγιστο πείσμα των εξεγερμένων.
97. Η φύση καθορίζει την αναγκαιότητα, η λογική καθορίζεται από την συμπτωματικότητα.
98. Χειραγώγηση ονομάζεται το πνευματικό δηλητήριο που αποστέλλουν ως δώρο οι επαγγελματίες πραιπόζιτοι προς τους μελλοντικούς επαγγελματίες.
99. Νομική. Οι θεμέλιοι κανόνες της Νομικής βρίθουν από προκαταλήψεις και έθη αιώνων. Στους πρωτόθετους εκείνους κώδικες δεισιδαιμονίας και προστασίας εμφωλεύει η απαρχή διάπλασης χαρακτήρα του φιλισταίου.
100. Η πίστη στο θαύμα έγκειται είτε στην άγνοια είτε στον παρασυρμό του Λόγου. Όσο εντονότερα επιζητεί ο αναστοχασμός μας την εξήγηση των πρωταρχικών αιτιών τόσο πληθαίνουν τα ξεγελάσματα, τα φαντάσματα, τόσο αυξάνει η ανάγκη ενός αποκαμωμένου νου ν’ απαντήσει την μονιμότητα και σταθερότητά του.
101. Μονάχα όσοι νιώσουν στο βάθος της συνείδησής τους την κενότητα της ατομικής τους ύπαρξης, είναι ικανοί να δημιουργήσουν, να γίνουν πρόσωπο.
102. Οι φιλόσοφοι έχουν πια πεθάνει. Τα είδωλα στέκουν άσειστα στην κορυφή. Ο ενθουσιασμός των συμβόλων απο-ουσιοποιεί την ζωή. Η ελπίδα μάς κατατρέχει ακατάπαυστα, τούτη η θανατερή παρηγοριά των παρηγοριών.
103. Το καθήκον προσιδιάζει στην ετερογενή βούληση, το χρέος, μέσω της απόφασης, στη μετουσιωμένη βούληση.
104. Οι έννοιες πλαταίνουν τη συλλογιστική διάνοια όταν αυτές μερίζονται σε περισσότερες από μία (την μητρική) γλώσσες.
105. Οι θεϊστές δεν μπορούν να ανεχτούν την αδιάσπαστη νομοτέλεια της φύσης.
106. Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την φύση ή η φύση τον άνθρωπο;
107. Είναι θλιβερό για την καθεαυτήν και διεαυτήν ηθικότητα ν’ απαιτείται ως αναγκαίος όρος της η αποδοχή της ύπαρξης και πραγματικότητας ενός Θεού. Αναγκαίος όρος της ηθικότητας είναι η έννοια ή το συναίσθημα του χρέους, το οποίο προσδιορίζεται από εμάς τους ίδιους. Η σχέση της υπόθεσης του Θεού με την ηθικότητα είναι μονάχα εξωτερική, επίπλαστη.
108. Ελευθερία είναι να δίνεις σκοπό στα πράγματα. Η θετική έννοια της ελευθερίας δεν είναι η απαλλαγή από τα αντικείμενα παρά η απαλλαγή από την καθοριστική έννοια της απαλλαγής.
109. Τον θεωρητικό και πρακτικό έλλογο προορισμό μας μόνο η φιλοσοφία τον αναλύει και τον κρίνει ενθαρρυντικά. Απεναντίας οι άλλες επιστήμες, οικονομία, νομοθεσία, ψυχολογία, θεολογία, κοινωνιολογία κτλ. γενικεύουν, χάριν της επέκτασής τους, το ιδιωτικό τους αντικείμενο και αποθαρρύνουν τη νόηση μας.
110. Παρόλα αυτά ο Kant είχε δίκιο. Όσο κι αν τεντώνεις τον Λόγο σου, η επίφαση πάντοτε καιροσκοπεί.
111. Όταν αντικρύζω έναν άνθρωπο που τραγουδάει, μορφώνεται εντός μου η παράσταση ενός παιδιού που κάνει έρωτα, μιας εκδηλωνόμενης αψιθυμίας. Τούτο το παιδί λοιπόν τραγουδά υπέροχα, όχι επειδή η φωνή του ηχεί θεϊκά στ’ αυτιά μας παρά γιατί έχουν αποπέσει πια όλες οι φοβίες του για την έκθεση, γιατί το κινεί η ακαταμάχητη ορμή του θάρρους.
112. Το ότι οι άνθρωποι κάποτε εφεύραν ως αποκλειστικό μέσο συναλλαγής και ανταλλαγής στο πλαίσιο της κοινωνικής τους ζωής, το χρήμα, καταδεικνύει το πόσο λίγο ανήκει στις φυσικές μας καταβολές η ικανότητα της ειλικρίνειας προς τους άλλους.
113.Ιδεώδη. Ιδανικά. Η δουλοσύνη της εσωτερικότητάς μας. Η καθαυτό απόδειξη της άφελης μίμησης, μιας προσωπικής παραδοχής της οκνηρίας μας που αρέσκεται να βάζει το πανωφόρι του ανεκπλήρωτου, το σύμβολο του γαλάζιου λουλουδιού.
114. Η καλαισθητική μας κρίση θέλγεται από τον τρόπο ομιλίας, από το ύφος μίας γυναίκας. Αντίθετα στον άνδρα, η καλαισθητική κρίση αξιολογεί και αποτιμά το περιεχόμενο, την ύλη των λεγομένων του, χωρίς όμως ουδέποτε να θεμελιώνονται τούτα σε μία έννοια, καθώς συγκροτούν μόνο μια αισθητική αρέσκεια ή απαρέσκεια, μια υποκειμενική συμπάθεια ή αντιπάθεια.
115. Μόλις είχε τυπωθεί το βιβλίο. Τώρα λοιπόν συνέτεινε ευνοϊκά στη συνείδησή του ένα γεγονός καθολικής επιδοκιμασίας. Υπήρχε. «Γράφεις για να μοιραστείς».
116. Οι φιλόσοφοι μελετούν την θέση με σκοπό την σύνθεση. Οι ψυχολόγοι ή ανθρωπολόγοι αναδιφούν την πρόθεση με σκοπό την αντίθεση, δηλαδή το ενέργημα της εκδήλωσης.
117. Όσο εξακολουθούμε στην ελληνική γλώσσα να είμαστε άτολμοι και ασθενικοί όσον αφορά στη δόμηση και στον κατά περιεχόμενο εμπλουτισμό της φιλοσοφικής ορολογίας, θα παραπομένουμε ξέμακροι από την ζωτική νόηση και το ευρωπαϊκό πνεύμα, το οποίο προίκισε τον ανθρώπινο αναστοχασμό.
118. Είναι εξαιρετικά τραγελαφικός εκείνος που διατείνεται ότι είναι άθεος και μολοντούτο ξεχειλίζει από την χριστιανική ηθική. Το ουσιώδες πρόβλημα έγκειται στη μορφή της πίστης, όχι στο αντικείμενο ή στο περιεχόμενό της.
119. Η διάθεση δαιμονοποίησης και η έκφραση ενοχοποίησης του άλλου φανερώνει την πνευματική μας έλλειψη να τον αντιληφθούμε στην πλήρη του ακεραιότητα και να τον σεβαστούμε ως αυτοπροσδιοριζόμενη ύπαρξη. Γι’ αυτό και οι ενοχές καταντούν θανατερές, γι’ αυτό ο σεβασμός προϋποθέτει την επίγνωση και αγάπη του διαφορετικού, δηλαδή την ευρύτατη έννοια του αυτοσεβασμού.
120. Ο νόστος είναι ο αδιάκοπος αναστοχασμός της διάνοιας που αποσκοπεί στην εξήγηση της εμπειρίας. Η νοσταλγία είναι η αρρώστια του νου που οραματίζεται ράθυμα μεταφυσικά όνειρα και θεουργικά φαντασιοκοπήματα.
121. Στον χριστιανισμό, η μεγάλη γιορτή είναι το Πάσχα, μιας και εκεί ενοικεί ο κύριος πυρήνας της πίστης του χριστιανού: η ασεβής και ανείπωτη αμφιβολία και το θαύμα.
122. Ο χριστιανισμός απαρχής καταδικάζει το προσωπικό συμφέρον, η κοινωνική θεωρία το επαναφέρει μεν, αλλά μόνο από κάτω προς τα πάνω(a posteriori). Η καθολική αποσυναρμογή πλέον θρησκείας και ηθικότητας θα απενοχοποιήσει την έννοια του συμφέροντος, θα αποκαταστήσει τον εγωισμό. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα καταδεικνύει φωτισμένη οξύνοια η γερμανική γλώσσα, οπού η λέξη Interesse αποδίδει δυο κύριες σημασίες: συμφέρον και ενδιαφέρον.
123. Ο φόβος της μοναξιάς ή του θανάτου γεννά το δυσδιάκριτο χάσιμο του εαυτού και την γιγάντια ασυμφωνία μιας απελπισμένης συνείδησης που δέχεται παθητικά την ετερονόμησή της.
124. Το υπέρτατο ελάττωμα ενός δημιουργού είναι η ανεκλάλητη προσμονή του για εγκώμια και τιμητικούς λόγους.
125. Όταν κατηγορούμε, συνήθως, κάποιον ως τεμπέλη προβάλλουμε στο πρόσωπό του μια πρόθεση έντεχνης παρασιώπησης της δικής μας, δίχως νόημα, ύπαρξης.
126. Η γνώση είναι ένα φορτωμένο απ’ όλα τα αγαθά βαπόρι που στέκει ήρεμο στο λιμάνι. Η νόηση, δηλαδή το συλλογίζεσθαι του Εγώ, είναι η Αργώ του Ιάσονα που προσπαθεί να αδράξει το χρυσόμαλλο δέρας. Έτσι το πρώτο φαίνεται ότι μας ωφελεί όσο το χρησιμοποιούμε για το δεύτερο και όσο εκτιμούμε ότι η γνώση είναι υποδεέστερη της νόησης, καθώς και ότι αναμεταξύ τους δεν παρεμβάλλεται καμιά καθοριστική αιτιώδης σύνδεση.
127. Έπειτα από ένα καλό διάβασμα, η σωματική άσκηση λαγαρίζει τις υφέρπουσες έννοιες ή εποπτείες που κατά τη διάρκεια της μελέτης κατακάθονται στο υπόστρωμα της συνείδησης μας.
128. Σ’ έναν κόσμο από τον οποίο απουσιάζει ο έμφυτος και εντελής ηθικός νόμος και το κάθε αντικείμενο διέπεται από μεταβαλλόμενες ρυθμιστικές αρχές οι οποίες συνάγονται από εμπειρικές συμπτώσεις και συνειρμικές συνήθειες, η συνεπής θέληση της αλήθειας και του δικαίου καταλήγει στην καταφρόνια της ίδιας της ζήσης.
129. Ο πιο μισητός μου έρωτας.
Ο έρωτας είναι προορισμένος να αντιστραφεί σε μίσος. Τούτο συμβαίνει ιδίως στους πρωτόπλαστους και νεανικούς έρωτες, όπου η ερωτική επιθυμία ή στέρηση γίνεται αμείλικτη όπως η ερωτομανία της Φαίδρας για τον Ιππόλυτο.
130. Η φιλία ανάμεσα σ’ έναν άνδρα και μία γυναίκα κρατάει μέχρι να τους χωρίσει ο έρωτας.
131. Το κόμμα, καθώς και το κράτος, πάντοτε θρέφει την απορρόφηση της αντίθεσης, της μοναδικότητας, της αυτοκυβέρνησης, μια και εκεί καλλιεργείται μονάχα η κίβδηλη λατρεία και το νόθο κύρος της ιδέας της ανθρωπότητας, κάτι που διαμελίζει τον κατεξοχήν άνθρωπο, γιατί έτσι η πορεία της ανθρωπινότητάς του δεν διαπερνάει ποτέ ολοκληρωτικά μέσα από την αντίθεση, μέσα δηλαδή από την αναγκαία προϋπόθεση ώστε να γίνει πρόσωπο. Όμως το κόμμα και η απρόσωπη θυγατέρα του, το κράτος, τούτο ακριβώς επιζητούν για την διαιώνισή τους. Τον άνθρωπο ως σκέτο άτομο.
132. Σπουδαίοι φιλόσοφοι υπήρξαν όλη τους τη ζωή φιλάσθενοι ή γεννοέφεραν σωματικές δυσαρμονίες και κακοδιαμορφώσεις. Το ίδιο, αριστουργηματικοί καλλιτέχνες και θεόπνευστοι προφήτες. Εφόσον λοιπόν η πνευματική και η σωματική ικανότητα είναι δυνάμεις αντίρροπες, εμείς έχουμε χρέος να προκρίνουμε τον ανέλπιδο, δηλαδή τον αντίπραγο του απελπισμένου, ήρωα, τον άνθρωπο της δράσης, όχι τον ονειροπλέχτη των τεσσάρων τοίχων.
133. Το μέλλον του κόσμου βρίσκεται στην Ευρώπη. Τούτη η γηραιά κυρία που ρουφήχτηκε μέσα στη λήθη καυχιέται τώρα για την παλιά της ομορφιά και την καταγωγή της, για το πρωταρχίνισμα του πολιτισμού και της επιστήμης, για το αθάνατο πλούτισμα των εννοιών. Το ευρωπαϊκό πνεύμα όμως περιπλανιέται από τόπο σε τόπο, δίχως εύκαιρη φωνή, δίχως δεκτική καρδιά, γονεύοντας μια πνιχτή αντήχηση: Ιστορία.
134. Η παραδοχή των τσαρλατάνων.
Οι ικανότεροι εκπρόσωποι της συμπολίτευσης είναι ανέκαθεν οι καλλιτέχνες και οι καλαμαράδες.
135. Καθένας πετυχαίνει ό, τι πετυχαίνει χάρη στη (δική του) ματαιοδοξία.
136. Μονάχα αυτός που είναι με τον εαυτό του αυστηρός, μπορεί να είναι επιεικής με τους άλλους.
137. Οι χριστιανοί διδάχτηκαν να εχτρεύονται τους ειδωλολάτρες για να μη μισήσουν την ίδια τους την θρησκεία. Μόνο που ο σύγχρονος χριστιανός εκφράζει ηθικά το ευτελέστερο είδος ειδωλολάτρη.
138. Η καντιανή φιλοσοφία είναι το κατάλληλο ίαμα για όσους πάσχουν από μεταφυσική φαντασιοπληξία, αρκεί οι τελευταίοι να έχουν το κουράγιο και την πειθαρχία να την διαβούν ως το τέλος. Ο αντι-ιδεαλισμός του Καντ επαναφέρει σε αρμονία τη σχέση μας με την ύπαρξη των σωμάτων ή της ύλης.
139. Όταν λέμε για μια πράξη ότι αυτή δεν έχει λόγο(ενεργοποίησης), τούτο δεν σημαίνει απλώς την απουσία της αιτιότητάς της, αλλά πιο πολύ την μη έλλογη αναγκαιότητά της.
140. Κάθε φορά που συγκαταβαίνουμε στις ατιμωτικές αδυναμίες του γενικού όντος μεμφόμαστε βάναυσα την μοναδικότητα και την μπορετή ικανότητα του ατομικού όντος.
141. Η μεταφυσική δεν ανήκει βέβαια στους απεραντολόγους σοφιστές ή στους άκριτους θεολόγους και τους μανιακούς πνευματιστές, παρά κατοικοεδρεύει, και εκεί θα είναι για πάντα, στην επιστήμη της λογικής.
142. Ο Θεός υπάρχει λόγω του ανθρώπου και της λογικής του ανεπάρκειας.
143. Εκείνοι που υποβιβάζουν και εκμηδενίζουν την εμπειρία, δεν θα κατακτήσουν ποτέ καμιά αντικειμενική και κατεξοχήν αλήθεια.
144. Πάντοτε οι αντιμαχίες υψηλής έντασης ή οι λεκτικές διαφωνίες που εγείρουν αδιάλλακτες αψιθυμίες είναι πηγή(ενεργοποίηση εσωτερικής και εξωτερικής κριτικής) γόνιμων σκέψεων.
145. Κρύφια επαναφορά.
Ο Φρόιντ αγιοποίησε την οικογένεια, ενώ νωρίτερα ο Στίρνερ την είχε εξανεμίσει ανακαλύπτοντας την έμφυτη στον άνθρωπο απείθεια.
146. Ο ερωτικός αποχωρισμός ωφελεί όσο τίποτε άλλο την ζωική ενέργεια, αφού η θέληση του ζην η οποία μέχρι τον ερχομό του αναπαυόταν απάνω σε εικονικά μαξιλάρια βεβαιότητας, είναι τώρα και πάλι ικανή να δει τον εαυτό της καθαρά και να κατευθυνθεί προς τον αρχικό και τελικό σκοπό της, την ικανοποίηση της διηνεκώς αξεδίψαστης ανικανοποίησής της.
147. Όσο περισσότερα μέσα στο χρόνο γνωρίζεις, τόσο εντείνεται και η ανάγκη της αυτοπειθάρχησης του νου σου.
148. Παραφράζοντας τον Χέγκελ.
Η περιφρόνηση για την γυναικά πρωταρχινά από την ιδέα του ότι έπρεπε να γεννηθεί ένας Θεός καινούριος. Η Παναγία παρασταίνει την αποκήρυξη της εγκόσμιας μητέρας.
149. Ο ηθελημένος θάνατος.
Τούτη η πράξη που ενέχει μια ψυχή γεμάτη θάρρος και αποφαστικότητα μεταδίδει δυο σπουδαίες αρετές: την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την μεγάλη κατάφαση της ζωής.
150. Όλες οι θρησκείες είναι προκαθορισμένες ν’ αποκτήσουν πολιτική συνείδηση.
151. Το μεγαλύτερο ελάττωμα του ανθρώπου είναι η ανομολόγητη επιθυμία του ν’ αναγνωριστεί.
152. Το κόμμα της ορθοδοξίας είναι, επάνω στο τραπέζι των θρησκειών, μία ψαρόσουπα που την απολαμβάνει ένας μισότυφλος και γελαζούμενος χωριάτης. Αυτή η κρύπτη όμως του ραγιαδισμού και της εθνικής στενοκεφαλιάς παρακώλυσε για καιρό το ξεσκλάβωμα των Ελλήνων από τους Οθωμανούς. Οι Έλληνες λοιπόν, αν χρωστούν ευγνωμοσύνη σε κάποιον δεν είναι προς την εθνική τους εκκλησία, παρά προς τον χριστιανισμό των Φράγκων.
153. Εκείνος που καταφέρνει να δει διαφορετικά τα πράγματα διευρύνει τα όρια της αλήθειας.
154. Οι Έλληνες ουσιοποίησαν τα πράγματα, οι μεταλαμπαδευμένες κοινότητες της ανατολής και της δύσης εννοιολόγησαν την ουσία των πραγμάτων( με την εξαίρεση ίσως των Γάλλων και των Ρώσων οι οποίοι επιχείρησαν συνάμα να μετουσιώσουν τις έννοιες) και εμείς με το νεωτερικό πνεύμα της αδειανής πίστης και της θορυβώδους δοκησισοφίας απο-ουσιοποιούμε παρακμαστικά τα αντικείμενα. Εδώ ταιριάζει εκείνη η κραυγή του μοντερνιστή ποιητή που αντηχεί από την πλούσια χώρα της απαισιοδοξίας: «για να δώσεις ζωή πρέπει πρώτα να πάρεις».
155. Ποίηση. Το υπέρτατο δημιούργημα της μεταφυσικής μας ικανότητας.
156. Αρρωσταίνουμε, ώστε να γίνουμε υγιείς, ακριβώς όπως πεθαίνουμε, ώστε να δικαιώσουμε την ζωή. Οι λάτρες του θανάτου είναι εκείνοι οι οποίοι δεν θέλουν μηδέποτε να πεθάνουν.
157. Η ζωικότητα ενέχει το αρχέτυπο της ανθρωπινότητας και την αιώνια δυνατότητα μιας ηθικής ζωής ανεπηρέαστης και απαλλαγμένης από εμπειρικές συνθήκες και φόρμουλες.
158. Ο γραπτός λόγος αρχινά τον ανθρώπινο πολιτισμό.
159. Η δύναμη της φυλής ενοικεί στην ερμηνευτική σύγχυση της γενεαλογίας της.
160. Η πορεία της σκέψης διαπερνά τρία εξελικτικά στάδια. Στο πρώτο ο άνθρωπος σκέφτεται απλώς ως άτομο, δηλαδή σαν ένας απόλυτος αρνητής του ετέρου, έπειτα ανάγεται στο κοινωνικό, στο συλλογικό υποκείμενο όπου προσεγγίζεται η εσωτερική σύγκρουση του πολλαπλού, τέλος αίρεται το απορριπτέο της διαφορετικότητας και το ανυπόφορο της ασυμφωνίας μέσα στη γένεση του συναρμοσμένου προσώπου.
161. Εκείνοι που πνίγονται μες στην ατερμάτιστη ζάλη του ψέματος και της αλήθειας δεν ψυχανεμίστηκαν ακόμη την καθολική υπόσταση της φαινομενικότητας.
162. Όλες οι προκαταλήψεις του ανθρώπου πηγάζουν από την υπερτίμηση της ψυχολογίας.
163. Ο εχθρός της ενεργητικής νόησης είναι η άμετρη πληθώρα ετερόνομων ειδήσεων και η απατηλή μεταποίηση της ενημέρωσης σε γνώση.
164. Η αδιάλλαχτη συνέπεια της λογικής μάχεται την αιώνια αταξία, την ασυνέπεια της ζωής.
165. Η δημιουργία έχει πάντοτε δυο πτυχές εκδήλωσης: πρώτα την αναπόφευκτη απόπειρα της αυτοβεβαίωσης και ύστερα την βαθύτατη επιθυμία, έστω και φαινομενική, κατανόησης και αναγνώρισης όχι του δημιουργού αλλά του ίδιου του έργου. Στην δεύτερη εκδοχή ίσως υποκρύπτεται το φιλοπόλεμο αίσθημα του δημιουργού, ο οποίος θέλει να τρομάξει εκείνους που κινούνται στα όρια του κοινωνικού του περίγυρου.
166. Για να γίνεις μοναδικός, πρέπει ασφαλώς προηγούμενα να θητεύσεις με ζέση σ’ ένα κόμμα που βρίθει από ιδεοληψία και φανατισμό. Τούτο είναι το αναγκαίο συστατικό της αυτονομίας, όπως ακριβώς η απαισιοδοξία είναι ρυθμιστικός κανόνας για τις παρηγοριές.
167. Όσοι δεν παίδεψαν ποτέ το νου τους, έχουν ανάγκη από την παράδοση που κομίζουν οι προπάτορες. Αυτή τους συνδέει, αυτή είναι που ρυθμίζει την φωνή του ασυνείδητού τους.
II
168. Τι είναι ομορφιά; Η διαφορετική, η εταστική όψη της φύσης, η οποία στοχεύει πάντοτε στο εντελές περιεχόμενο της φύσης.
169. Οποιαδήποτε κριτική έχει ως υπόβαθρό της τις ηθικές έννοιες «καλό» και «κακό», οι οποίες εύκολα μεταβάλλονται σε «ιερό» και «ανίερο», συγκροτεί τον οργανικό πυρήνα του χαρακτήρα ενός πουριτανού. Όσο ο άνθρωπος συνεχίζει να βασίζει τις πεποιθήσεις, τις απόψεις και τις γνώσεις του επάνω στο καλό και το κακό δεν θα καταφέρει ποτέ να εξέλθει από την ανηλικότητά του.
170. Η εξουσία της μνησικακίας. Πολύ συχνά κάτω από το αίτημα της ισότητας ή του αλληλοσεβασμού κρύβεται το αμείλικτο παράπονο της ανομοιότητας, δηλαδή η αξίωση για απόλυτη ομοιότητα.
171. Η διαλεκτική πορεία της έννοιας της συνέπειας είναι τούτη: α)εμπιστοσύνη απέναντι στα πράγματα που σε περιβάλλουν, β)αποδοχή ευθύνης και χρέους που αφορά ένα ή περισσότερα από τα πράγματα αυτά, γ)συνέπεια απέναντι στην ιδέα και το αντικείμενο του πράγματος αυτού, το οποίο νοείται πια ως ακατάλυτη ανάγκη του εαυτού και ως μοναδική σκοπιμότητα της καθεαυτό βούλησης.
172. Για να υπάρχει ελεύθερο και δημιουργικό παιχνίδι στο διάλογο απαιτούνται σίγουρα δύο όροι: η αφοβησιά της έκθεσης και η ικανότητα του ακούειν. Η προϋπόθεση της απόλαυσης ωστόσο σ’ έναν τέτοιο διάλογο παραμένει ακριβώς τούτη: η παντελής έλλειψη κείνης της άθλιας διάθεσης να πείσουμε τον άλλο.
173. Το ξεσκέπασμα του ψέματος κομίζει διπλό όφελος. Από τη μια αναφαίνεται η αλήθεια, από την άλλη προοδεύει η γνώση.
174. Η ψυχική υγεία του ανθρώπου εξαρτάται από την ποσοτική ή ποιοτική σχέση που έχει
με την βούληση του. Μια ασθενική βούληση που πνίγεται μες στην συνήθεια ή την απραξία και την αυτοπεριφρόνηση παράγει μόνο μια δυστυχή συνείδηση. Αντίθετα, η δυναμική βούληση, διηνεκώς αφανέρωτη, ασπάζεται συμφιλιωτικά το Εγώ εμφυσώντας σε αυτό αδειλία μπροστά στην τυχούσα συνθήκη, εγκαινιάζοντας έτσι την χαρά της ύπαρξης.
175. Σκέπτομαι σημαίνει αφυπνίζω την εντός μου ανήκουσα δυνατότητα να γνωρίσω. Τούτο φαντάζει σαν μία παράσταση ή οπτασία ενός αχανούς εδάφους, το οποίο τιτλοφορείται νόηση και το οποίο βρίσκεται σε λήθαργο ή λαγοκοιμάται έως ότου τύχει να εγείρει κάποιο τόπο του εδάφους αυτού ο συνειρμός μου.
176. Τα αυτοκρατορικά κράτη είναι , έξω από το πεδίο άμεσης κυριαρχίας τους, ολωσδιόλου μισητά. Έτσι η εχθρότητα που γεννιέται γι’ αυτά, συνδυασμένη με μια κάποια ιδεοκρατική ταυτότητα η οποία πάντοτε δαιμονοποιείται από την κυβέρνηση, στέκει ως ο κατεξοχήν πολέμιος και φόβος της εδραιότητας. Δύο επιβεβαιωτικά παραδείγματα τούτου του συλλογισμού είναι η πολιτισμική τρομοκρατία που ασκούν οι Η.Π.Α. στη δύση και ο θεοκρατικός ακρωτηριασμός που επιτάσσει το Ισραήλ στην ανατολή.
177. Δεν προδίδεις ουδέποτε κανέναν, παρά μόνο τον εαυτό σου. Έτσι σκέφτεται το ελεύθερο πνεύμα.
178. Όσο αυξάνεται η αρρενοπρέπεια των γυναικών τόσο πληθαίνει η ροπή προς την παιδοφιλία, όσο αυξάνεται η θηλυπρέπεια των ανδρών τόσο εξαπλώνεται η κατάσταση της αγαμίας. Απεναντίας, η ανδρική αιδώς και η γυναικεία σεμνοτυφία συχνά διαποτίζουν εξευμενιστικά την ευφορία του έρωτα.
179. Η έννοια του Θεού μόνο μ’ έναν αριθμό μπορεί ν’ αντιστοιχεί στα μαθηματικά: το μηδέν.
180. Το απίθωμα των ανθρώπων υπό μία ιδέα τούς γεννά εξακολουθητικά την όρεξη. Η περιφρόνηση για τις ιδέες και ο αφαιρετισμός των σκοπών, που είναι το ένα και το αυτό, προκαλεί το αντίθετο της όρεξης.
181. Όταν μέσα σε μια γενιά όλοι, σχεδόν, είναι πάντοτε έτοιμοι να θριαμβολογήσουν για τα κατορθώματά τους(τις οπτασίες ενός δύσμορφου και κενολόγου εγωισμού), τότε το αίσθημα του υψηλού ή του υπέροχου γεννιέται μόνο σε εκείνους τους νουνεχείς, οι οποίοι σάμπως να ντρέπονται να μιλούν για τον εαυτό τους.
182. Ο «ελεύθερος χρόνος» είναι η παρηγοριά των παρηγοριών· εξάγεται από το θεμέλιο δόγμα του σύγχρονου καπιταλισμού: ο χρόνος είναι χρήμα, ρητό που στη καθαρή φιλοσοφική του έννοια αληθεύει παντελώς. Σήμερα όμως σημαίνει απλώς την παραδοχή της ανελευθερίας μας.
183. Όλη η βαρυθυμία και όλο το αίσθημα της ματαιοπονίας που μας διαποτίζει, απορρέουν από τον ασύνειδο και πολλαπλό εσωτερικό διχασμό μας.
184. Έρωτας. Η αιώνια νίκη του παιδιού απάνω στον ενήλικο. Η επιστροφή του χρόνου. Το άγγιγμα του χρόνου επάνω μας.
185. Εκείνοι που θέλουν να υπαγάγουν το ηθικό αίσθημα τους στο θρησκευτικό συνταυτίζουν σφαλερά θρησκεία και ηθική. Κι όμως η πρώτη παράγεται από την κατάχρηση της δεύτερης. Ο αποκαλούμενος ηθικός νόμος προηγείται της θρησκευτικής διάθεσης.
186. Ο αντιρρησίας.
- Ναι, μα αυτό που σου λείπει δεν τ' αγαπάς μόνο, το μισείς κιόλας. 'Ο,τι συμφιλιώνεις μέσα σου, συμφιλιώνεται και στα φαινόμενα.
187. Τα δόγματα είναι συνεργάτες της μάθησης.
188. Έχει μεγάλη σπουδαιότητα το τι φιλήματα ακουρμαζόμαστε. Η μαγική δύναμη της έκφανσης της γλώσσας είναι σε θέση να καλλιεργεί ολοένα την περιφρόνηση εν γένει. Γι' αυτό εδώ προτιμότερο είναι να μας συντροφιάζουν οι αισθητικές χροιές και απαγγελίες ενος ποιητή ή ρήτορα παρά τα γκροτέσκο ενος δημαγωγού. Αλλοίμονο λοιπόν σ' εκείνον που υποτάσσεται στη μελαγχολία της αψηφιάς.
189. Μια ασφαλής υπέρβαση της μελαγχολίας είναι η αφελής αφοσίωση στο καθετί που σου συντυχαίνει.
190. Εκείνος που ελέγχει κάθε στιγμή τον εαυτό του, ακόμη και όταν ξεχνιέται, δεν έχει ανάγκη ούτε να ελέγχει ούτε να ελέγχεται. Τούτο σημαίνει για μένα πλήρης αυτεπίγνωση.
191. Ευτυχώς η περιοχή της σκέψης μας είναι πολύ πλουσιότερη απο τα ρηχά διλήμματα: υλισμός ή ιδεαλισμός, φύση ή μεταφυσική, άνθρωπος ή μηχανή.
192. Η φιλοσοφία του σώματος.
Η πιο ολέθρια αυταπάτη των διανοούμενων είναι η αδήριτη πίστη τους στην υπερτερία της ψυχής έναντι του σώματος. Τούτη η πίστη έχει γαλουχήσει, ανά τους αιώνες, αναρίθμητους φιλοσόφους, μεταφυσικούς και προφήτες οι οποίοι δεν διαισθάνθηκαν ούτε μια φορά τη μαγεία της ζωϊκής ορμής, δεν κατάφεραν ποτέ τους να βιώσουν την υλική, την σαρκική ευεξία. Αν κάτι τέτοιο έφτανε στην επίγνωσή τους, τότε σίγουρα θα έγραφαν ή θα μιλούσαν με λιγότερη κομπορρημοσύνη για τα πνευματικά χαρίσματα.
193. Όμορφη είναι η ανεπιτήδευτη ασχήμια, όχι η καλύπτρα της.
194. Το αυτονόητο γίνεται αναπάντεχο για όσους νομίζουν πως τα έχουν ζήσει όλα.
195.- Όχι όχι, δεν ήρθα για να σ' αναστατώσω. Κάτι μέσα μου με ωθούσε, με έκαιγε. Κάτι μέσα μου ποθούσε, ήθελε να γαληνέψει.
196. Δίδαγμα εποχής.
Όποιος δεν έχει την επιτηδειότητα να πλασάρει, να μεταποιεί, να εμπορεύεται σε κάθε δοθείσα ευκαιρία τον ίδιο του τον εαυτό ως εκλεκτό και έμνοστο προϊόν, είναι υποχρεωμένος να ραφινάρει τα θεμέλια της σιωπής του, να αξιοποιήσει τον όποια τυχόν ευρωστία της ψυχής του, να εγκαρδιώσει το αφίλιωτο και τραχύ ξεμονάχιασμά του.
197. Όταν συνδιαλέγεται κανεις μ' έναν ακέραιο και ελεύθερο άνθρωπο δεν χρειάζεται ν' αξιώνει απ' αυτόν όρκους ή υποσχέσεις πίστης. Ένα νεύμα του μονάχα είναι αρκετό.
198. Όσοι μισούν τους ανθρώπους κρύβονται ευχαρίστως πίσω απο αιμοσταγή μεγαλεία και πολυκαιρισμένα δόγματα.
199. Η σημαία της κυβέρνησης: διαίρει και βασίλευε.
200. Αυτό που στερεώνει ακλόνητα ένα διεφθαρμένο κράτος είναι η ατέλειωτη επανάληψη ασημαντολογιών που περισσεύουν στο δημόσιο βίο.
201. Το ηθικό επίπεδο έχει κατανάγκην αλληλουχία με τις αισθητικές κλίσεις. Για τούτο, ένας ηθικά εκλεπτυσμένος άνθρωπος στοχεύει ασύνειδα και εξακολουθητικά σε μια πολύσημη φιλία ή αγάπη. Για τούτο, η συγκυρία μιας τέτοιας ένωσης, φίλων ή εραστών, φαίνεται να είναι ένας ύμνος προς τη ζωή, μια δικαίωση της ύπαρξης. Ας κλείνουμε λοιπόν καλύτερα τ'αυτιά μας όταν συντυχαίνουμε εκείνους τους «επίσημους» κριτές, οι οποίοι διδάχτηκαν την ηθική τους μέσα στο πατρικό σπίτι των παιδικάτων τους.
202. Κάθε αντιδραστική ενέργεια έχει, όπως κάθε ενέργεια, ένα ηθικό υπόβαθρο κινήτρου ή επιθυμίας. Πολύ συχνά όμως η ηθική της αντίδρασης νομιμοποιεί την υπάρχουσα ηθική.
203. Η εν γένει καταπίεση του δημοκρατικού συστήματος θεμελιώνεται και διαιωνίζεται χάρη στην αυστηρή δομή και ιεραρχία που δεσπόζει στα μικρά κράτη που ονομάζονται κόμματα. Τούτη η αλάθητη νοοτροπία σπέρνει αστραπιαία τις φύτρες της παντού.
204. Η αρνητική σημασία της εξάρτησης στεγανοποιεί την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η εξωτερική δικαιολόγηση της εξάρτησης συνθλίβει τη δυνατότητα του ατόμου. Η θετική και εξελικτική έννοια της εξάρτησης δυνατοποιεί τη σχέση υποκειμένου και αντικειμένου. Η πρώτη αποθαρρύνει το υποκείμενο, η δεύτερη το μεταθέτει , το κάνει έλλογο.
205. Η έννοια της αποστασιοποίησης στο θέατρο είναι μια γονιμότατη σύλληψη του δημιουργού καθώς ενεργοποιεί, δίχως συναισθηματικούς εκβιασμούς, τον θεατή ο οποίος έως τότε παρακολουθούσε τα διαδραματιζόμενα στη σκηνή ως απλός περαστικός. Ίσως ο έξαφνος τρόμος, αντίκρυ στο ακοινώνητο απείκασμα του εαυτού μας, επιφέρει το τέλος και τη μετάσταση του θεατή.
206. Ο έρωτας ζει μονάχα στο παρόν. Η φύση του μπορεί να παραλληλιστεί με το χρόνο, τον εμπειρικό όμως. Και οι δύο, έρωτας και χρόνος, πλην της συνάφειάς τους, εκφαίνονται αδυσώπητοι απέναντι στον άνθρωπο.
207. Η διαστολή του σώματος. Άσκηση, στοχασμός, έρωτας. Διαστολή αισθήσεων, διαστολή του πνεύματος, διαστολή αισθητικότητας και νου.
208. Οι σύγχρονοι άνθρωποι εξομοιώνουν τη δημοφιλία με την προσωπική αξία. Μ' αυτό τον τρόπο επιβάλλεται η τυραννία της φήμης ως καθολικό κοινωνικό χαρακτηριστικό, ένα ψεύτικο και κούφιο δηλαδή προνόμιο που υπερακοντίζει όλες τις διάφεγγες αποτιμήσεις και αξιολογήσεις ανθρώπων, οι οποίοι δεν θα ζητιάνευαν ποτέ παλαμάκια ούτε θα φλέρταραν με το λουστραρισμένο οχυρό τούτης της φήμης. Απεχθάνομαι τους ανθρώπους που σε κάθε σχέση τους γυρολογούν το είναι τους καρτερώντας μιαν ωφελιμότερη χορηγία. Μπροστά σ' αυτή την συνθήκη καταλογίζω την ευθύνη σ' εκείνον που υποτάσσεται στη διαδικασία, όχι σ' εκείνον που την εκκινεί. Σκεφτόμενος λοιπόν το αρχαιότερο επάγγελμα, δεν μπορείς να κακολογήσεις τις πόρνες.
202. Κάθε αντιδραστική ενέργεια έχει, όπως κάθε ενέργεια, ένα ηθικό υπόβαθρο κινήτρου ή επιθυμίας. Πολύ συχνά όμως η ηθική της αντίδρασης νομιμοποιεί την υπάρχουσα ηθική.
203. Η εν γένει καταπίεση του δημοκρατικού συστήματος θεμελιώνεται και διαιωνίζεται χάρη στην αυστηρή δομή και ιεραρχία που δεσπόζει στα μικρά κράτη που ονομάζονται κόμματα. Τούτη η αλάθητη νοοτροπία σπέρνει αστραπιαία τις φύτρες της παντού.
204. Η αρνητική σημασία της εξάρτησης στεγανοποιεί την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η εξωτερική δικαιολόγηση της εξάρτησης συνθλίβει τη δυνατότητα του ατόμου. Η θετική και εξελικτική έννοια της εξάρτησης δυνατοποιεί τη σχέση υποκειμένου και αντικειμένου. Η πρώτη αποθαρρύνει το υποκείμενο, η δεύτερη το μεταθέτει , το κάνει έλλογο.
205. Η έννοια της αποστασιοποίησης στο θέατρο είναι μια γονιμότατη σύλληψη του δημιουργού καθώς ενεργοποιεί, δίχως συναισθηματικούς εκβιασμούς, τον θεατή ο οποίος έως τότε παρακολουθούσε τα διαδραματιζόμενα στη σκηνή ως απλός περαστικός. Ίσως ο έξαφνος τρόμος, αντίκρυ στο ακοινώνητο απείκασμα του εαυτού μας, επιφέρει το τέλος και τη μετάσταση του θεατή.
206. Ο έρωτας ζει μονάχα στο παρόν. Η φύση του μπορεί να παραλληλιστεί με το χρόνο, τον εμπειρικό όμως. Και οι δύο, έρωτας και χρόνος, πλην της συνάφειάς τους, εκφαίνονται αδυσώπητοι απέναντι στον άνθρωπο.
207. Η διαστολή του σώματος. Άσκηση, στοχασμός, έρωτας. Διαστολή αισθήσεων, διαστολή του πνεύματος, διαστολή αισθητικότητας και νου.
208. Οι σύγχρονοι άνθρωποι εξομοιώνουν τη δημοφιλία με την προσωπική αξία. Μ' αυτό τον τρόπο επιβάλλεται η τυραννία της φήμης ως καθολικό κοινωνικό χαρακτηριστικό, ένα ψεύτικο και κούφιο δηλαδή προνόμιο που υπερακοντίζει όλες τις διάφεγγες αποτιμήσεις και αξιολογήσεις ανθρώπων, οι οποίοι δεν θα ζητιάνευαν ποτέ παλαμάκια ούτε θα φλέρταραν με το λουστραρισμένο οχυρό τούτης της φήμης. Απεχθάνομαι τους ανθρώπους που σε κάθε σχέση τους γυρολογούν το είναι τους καρτερώντας μιαν ωφελιμότερη χορηγία. Μπροστά σ' αυτή την συνθήκη καταλογίζω την ευθύνη σ' εκείνον που υποτάσσεται στη διαδικασία, όχι σ' εκείνον που την εκκινεί. Σκεφτόμενος λοιπόν το αρχαιότερο επάγγελμα, δεν μπορείς να κακολογήσεις τις πόρνες.
